Trước Trump nước Mỹ là đất nước của di dân và tị nạn.
Đó là đất nước đã tiếp đón chúng tôi 42 năm trước. Biểu tượng nước Mỹ là Nữ Thần
Tự Do đứng sừng sững ở hải cảng New York tiếp đón và mừng di dân đến xây dựng
nước Mỹ. Dân tứ xứ khắp thế giới bị đất nước họ ruồng bỏ, không sống được ở quê
hương, cũng đến đây xây dựng lại cuộc đời, tìm giấc mơ Mỹ, Tự Do, Hạnh Phúc và
No Ấm.
Nhiều bạn hỏi tôi làm sao đi Mỹ. Thú thật với các bạn đi Mỹ là một cơ duyên, trời
định. Chính tôi không bao giờ mơ có ngày được đi Mỹ, và trở thành một người Mỹ
trung bình như ngày hôm nay. Kỷ niệm 42 năm sống tại Mỹ, tôi tự hỏi, mình được
gì, và mất gì? Càng gần đến tháng Tư, câu hỏi này cứ lởn vởn trong đầu tôi. Nếu
năm 1975 tôi ở lại, bây giờ tôi và con cháu tôi ra sao?
Một người bạn thân của tôi tại Đại Học Sư Phạm Sài Gòn là Giáo sư Lê Trong
Vinh, cựuKhoa Trưởng trường Đại Học Sư Phạm Huế, đã ở lại vì tin đất nước
sắp hòa bình và trung lập, sau bỏ nước ra đi, cả gia đình đã chết ngoài biển
khơi, chỉ trừ một cháu còn may mắn sống sót.
Tôi ra đi cũng khổ lắm. Mặc dầu nước Mỹ trước Trump rộng lượng và tốt với di
dân, tôi cũng phải tranh đấu nhiều năm, mới sống được vững vàng, có chân đứng vững
chắc trong xã hội mới. Điểm đầu tiên cần là phải quên quá khứ, và bắt đầu lại.
Quên quá khứ, sống vì hiện tại và tương lai. Cực khổ đến đâu cũng chịu. Nói thì
dễ, nhưng làm rất khó. Nếu không có tình thương gia đình, vợ con, và tình người
Việt Nam với nhau, những người Việt Nam do tình cờ lịch sử trôi dạt đến đây, sống
gần nhau trong xóm, thương yêu và ủng hộ lẩn nhau, tôi không đủ can đảm tiếp tục
dấn thân, bắt đầu lại.
Trong nhiều năm tôi cố gắng quên quá khứ, để có thể tiếp tục sống với hiện tại
và tương lai ở Mỹ. Cố gắng riết rồi tôi quên hẳn luôn quá khứ của mình. Có lúc
tôi cũng quên luôn mình là ai, mình đã làm gì trước khi đến Mỹ. Tên Le Thanh
Hoang Dan, hay Lê Thanh Hoàng Dân, tôi chỉ nhớ lại khi gặp người quen ở Cali,
hay Sài Gòn. Lúc đi làm việc, tôi tên là Dan Le, hay Dan H. T. Le. Tên Dan dễ gọi
cho bạn Mỹ của tôi, Dan giống như tên viết tắt Daniel của Mỹ.
Những ngày hưu trí, đặc biệt sau khi Tổng Thống Clinton bỏ lệnh cấm vận, vợ chồng
tôi đã trở về thăm lại quê hương, gia đình và bạn bè. Quá khứ từ từ trở về. Từ
từ tôi thấy rõ những gì tôi được, và những gì tôi mất. Khi trở về gặp lại bạn
bè, hiểu được cuộc sống của họ, tôi mới hiểu rõ nếu tôi ở lại, có lẽ tôi cũng
như họ mà thôi. Nói ra thì xấu hổ, lúc ở New York tôi nhớ quê hương, nhưng về
thăm quê hương, lúc máy bay cất cánh bay về Mỹ, tôi thở phào nhẹ nhõm, thấy
mình may mắn quá.
Tôi vẫn nhớ mình đã từng dạy học, viết văn và làm sách ở Sài Gòn. Thời tuổi trẻ
tôi cũng nhiều lý tưởng, nên đã theo các đàn anh Giáo Sư Nguyễn Văn Bông và GS
Nguyễn Ngọc Huy chống đối chánh phủ, mong muốn một chế độ tốt hơn cho quê
hương. Thời ấy đã qua rồi.
Tôi cố gắng quên quá khứ đó, để thích nghi với cuộc sống mới. Nhiều bạn cũ của
tôi thời dạy học rất nổi tiếng, khi tôi may mắn gặp lại lúc đến Cali, đều ngạc
nhiên thấy tôi thay đổi, hoàn toàn thay đổi. Thân xác vẫn là tôi, tâm hồn hoàn
toàn khác, đặc biệt những hiểu biết tôi học được ở Mỹ hoàn toàn khác thời còn ở
Sài Gòn. Lúc đó tôi mới ý thức mình đã thật sự trở thành một con người khác, và
thật sự đã từ bỏ quá khứ oanh liệt đó rồi.
Qua Mỹ, các bạn tôi vẫn còn làm báo tiếng Việt, viết văn, dịch sách, và liên hệ
với giới văn nghệ hải ngoại. Họ nổi tiếng. Khi gặp lại họ, tôi cảm thấy mắc cở,
như đã làm điều gì tội lỗi vậy. Tôi thấy họ hay quá. Tôi đã bỏ cuộc, chịu thua,
và thật sự bắt đầu lại. Thay vì tiếp tục sống như một người Việt Nam thời ở Sài
Gòn xa xưa, tôi đã đổi mới, đã thích nghi, đã sống như một người Mỹ trung bình.
Quyết định bỏ hết quá khứ để bắt đầu lại không phải dễ. Bỏ hết quá khứ có nghĩa
bỏ hết những gì làm nên giá trị cá nhân mình trong quá khứ. Lúc sống ở Sài Gòn,
đi đâu người ta cũng chào hỏi, thưa Thầy. Đi đâu cũng có người nhận ra tôi, là
ông Quê Hương Mến Yêu, là chương trình TV tôi làm MC. Đi đâu người ta cũng nói
về sách vở, và nhà xuất bạn Trẻ do tôi chủ trương. Bỏ hết, bắt đầu lại.
Sau hơn 40 năm cố quên quá khứ và đám con tinh thần ngày xưa, lần đầu tiên tôi
cầm lại trong tay một cuốn sách do tôi dịch, viết và xuất bản, là vừa rồi về
thăm quê hương ăn Tết, một vài bạn FB của tôi ở Hà Nội và Sài Gòn đã gởi tặng một
vài quyển sách cũ. Đám con tinh thần của tôi đã tự sống tự chết 42 năm qua, tôi
không quan tâm và không để ý tới chúng nữa. Tôi quên hết, để bắt đầu lại. Tôi
đã sống dưới đáy xã hội Mỹ, nhưng tôi đã đi lên.
42 năm sống ở Mỹ: Được gì, mất gì? (Bài 2)
Trong bài 1 tôi trình bày tâm trạng những ngày mới qua Mỹ, sống lận đận dưới
đáy xã hội. Năm 1975, Cộng Sản mạnh lắm. Lúc đó tôi nghĩ sẽ không có ngày tôi
trở về thăm lại quê hương, như hiện nay. Tâm trạng thế hệ chúng tôi lúc đó là
quên quá khứ, và bắt đầu lại. Tuy nhiên mỗi năm khi tháng Tư trở về, bông hoa nở
đầy khắp nước Mỹ, lòng tôi xôn xao nhớ lại quê hương, và những ngày thơ
ngây thời tuổi trẻ đã mất.
Ngày nay các bạn đến Mỹ thăm bà con, bạn bè, du lịch, hoặc du học, các bạn sướng
hơn tôi. Các bạn đến đây rồi trở về. Quê hương Việt Nam vẫn là quê hương của
các bạn. Ở Mỹ, các bạn có một cộng đồng Việt Nam mạnh khắp nước Mỹ chào đón các
bạn. Các bạn có thể đi ăn phở, cơm gia đình, canh chua cá kho tô, bánh xèo, bún
chả Hà Nội, bún bò Huế v.v.. dễ dàng. Lúc tôi đến đây, không thấy người Việt
Nam nào. Phải mấy tháng sau tôi mới biết được nơi mua nước mắm, cuộc đời năm
1975 bơ vơ, khổ lắm. Không còn quê hương để trở về, phải sống bơ vơ và cô đơn
dưới đáy xã hội, tranh đấu ngoi lên, vừa làm vừa học, mệt và chán nản vô cùng.
Các bạn nhớ lại quá khứ dễ dàng không? Đối với tôi quá khứ và kỷ niệm những năm
sống ở Sài Gòn khó nhớ quá. Tôi cố gắng nhớ lại quá khứ mỗi lần tháng Tư trở về,
triệu người vui và triệu người buồn, hoặc mỗi lần gặp bạn bè ở Cali hay Việt
Nam. Nhưng hình như có một cái gì đó trong tôi muốn chôn vùi quá khứ, nhớ không
được, nói đúng hơn nhớ đại khái, quên hết chi tiết. Muốn thích nghi với đời sống
mới tôi phải quên, nhưng thỉnh thoảng tôi lại muốn nhớ. Đúng như một người nào
đó nói, có một thời để quên, và một thời để nhớ.
Năm 1975 lúc chúng tôi ra đi, tâm trạng thế hệ tôi là ra đi không trở lại. Tìm
một nước chấp nhận mình, và cố gắng sống, nuôi con, gây dựng lại cuộc đời bị Cộng
Sản cướp mất. Bây giờ họ gọi chúng tôi là Việt Kiều Yêu Nước. Lúc đó họ coi
chúng tôi là kẻ thù. Cái gì ở miền Nam cũng xấu, cũng Ngụy. Gia đình nào trong
Nam cũng có người đi tù cải tạo. Sách vở, văn hóa, tất cả những gì của miền Nam
cũng Ngụy, cần tiêu diệt. Sách vở bị đốt ngoài đường. Văn hóa miền Nam bị chế
diễu. Tiền của mất trắng qua đêm do đổi tiền, nhà cửa bị mất vì nạn đi vùng
kinh tế mới v.v.. Với cách hành xử như vậy của Kẻ Chiến Thắng, chúng tôi không
còn lựa chọn nào khác hơn, là đi, đi luôn, không trở lại. Bây giờ thì khác, nhiều
người đã trở về thăm lại quê hương, trong đó có chúng tôi. Lúc đó khác.
Năm 1975 chúng tôi đến Mỹ với quyết tâm sống, làm lại cuộc đời, nuôi con, dạy dỗ
con thành người, sống cuộc đời hạnh phúc chúng tôi không có. Chúng tôi bắt đầu
lại, sống dưới đáy xã hội, nhưng chúng tôi quyết tâm đi lên, cần cù làm việc, vừa
làm vừa học. Chúng tôi cực khổ, nhưng nhìn nụ cười của đám con, tôi thấy mình
đã đi đúng đường. Trong lúc bên nhà Cộng Sản xúi dục con cái chống lại cha mẹ,
rình rập xem cha mẹ có nói xấu gì Đảng và Chế Độ không, ở đây cha mẹ và con cái
yêu thương nhau, sống trong tình thương, thay vì hận thù. Chúng tôi nhất quyết
thích nghi với đời sống mới, tranh đấu ngoi lên. Muốn thích nghi với cuộc sống
mới ở Mỹ, điều cần thiết là quên quá khứ. Quên được quá khứ, con tim mới vui trở
lại, như lời một bài ca.
Bây giờ muốn nhớ quá khứ, tôi thấy có một rào cản trong tâm linh muốn đè nén và
chôn đi quá khứ, không cho tôi nhớ. Lạ thật. 42 năm trước khi chúng tôi vừa đặt
chân đến Mỹ, tôi cũng ở trong tâm trạng này, muốn quên quá khứ, để bắt đầu lại.
Phải quên quá khứ mới có thể thích nghi được với cuộc sống hiện tại, và xây dựng
tương lai. Nói thì dễ, nhưng phải hơn 7 năm sau khi đến Mỹ, tôi mới quên được
quá khứ, và xây dựng được cuộc sống ổn định trên đất nước này.
Chúng tôi may mắn đến Mỹ rất sớm. Chúng tôi thuộc đợt người Việt Nam đầu tiên đến
New York vào năm 1975. Sài Gòn mất (được giải phóng) ngày 30 tháng Tư. Ngày 2
tháng 5 chúng tôi đã có mặt ở New York. Vợ tôi làm việc cho ngân hàng Chase
Manhattan ở Sài Gòn. Chase đã gởi một phó Giám Đốc ở Bangkok qua Sài Gòn đưa tất
cả nhân viên ở đây di tản. Từ Sài Gòn chúng tôi bay qua phi trường Clark bên
Phi Luật Tân, từ đó đi Guam, California, và rốt cuộc New York. Nếu không có
ngân hàng Chase giúp đỡ, cuộc đời tôi sẽ khổ lắm.
Lúc chúng tôi đến đây, chưa có Cộng Đồng Việt Nam. Về điểm này, tôi không được
như các bạn đến sau này, hoặc các cháu đến đây du học. Các bạn có một cộng đồng
người đồng hương qua trước. Họ có kinh nghiệm sống ở đây. Những việc dễ như mua
gạo, nước mắm, mua thức ăn Việt Nam ở đâu họ đều biết. Họ sẽ hướng dẫn các bạn.
Khi chúng tôi đến, phải gần 2 tháng sau một người Việt Nam mới khám phá được
nơi bán nước mắm, và gạo. Cô đã thông báo cho cả đoàn biết. Ai cũng mừng.
42 năm sống ở Mỹ: Được gì, mất gì? (Bài 3)
Mỗi năm khi mùa xuân trở về, hoa nở rộn ràng, lòng tôi bồn chồn, nhớ tới quê
hương, và những ngày vui thời tuổi trẻ. Trong bài 1 và 2, tôi đã trình bày tâm
trạng những ngày đầu đến Mỹ sau sự kiện 30 tháng Tư năm 1975. Các bạn ngày nay
may mắn hơn tôi. Các bạn đến thăm viếng nước Mỹ, thăm gia đình và bạn bè, làm
việc, kiếm tiền, hoặc du học, các bạn còn đất nước để trở về. Các bạn có một cộng
đồng người Việt ở đây, muốn ăn món Việt Nam nào cũng có, muốn mua món Việt Nam
nào cũng được. Các bạn không cô đơn, cực khồ, tuyệt vọng và sống dưới đáy xã hội
Mỹ như chúng tôi năm 1975. Lúc đó Cộng Sản mạnh lắm, gần như đô hộ phân nửa thế
giới, nên chúng tôi đến Mỹ với tâm trạng đi không trở về, chọn nơi này làm quê
hương, cố quên quá khứ ở Việt Nam, và dấn thân hội nhập, tranh đấu để sống và
chết ở đây.
“…Cái thuở ban đầu lưu luyến ấy
Ngàn năm hồ dễ mấy ai quên…” (Thế Lữ)
Năm 1975 khi chúng tôi ra đi, tôi chỉ biết mình phải đi, không biết đi đâu và
làm gì, cuộc đời sẽ ra sao. Lúc đó Cộng Sản bao vây Sài Gòn và chuẩn bị tấn
công. Chúng tôi tránh lằn bom lửa đạn, tìm đường sống cho các con, thế thôi. Vợ
tôi làm việc cho ngân hàng Chase ở Sài Gòn, nên chúng tôi đi New York nơi có Trụ
Sở Trung Ương của ngân hàng nầy, và sống ở đây 41 năm và dọn về Florida hơn 7
tháng nay. Chase sponsor (bảo trợ) chúng tôi, nhưng cử một Vice President nhà
băng Host (tiếp đãi) chúng tôi trong những bước đầu sống ở Mỹ. Sự khác biệt văn
hóa giữa người Việt và Mỹ quá lớn, nên ở nhà Host một thời gian giúp chúng tôi
nói tiếng Mỹ khá hơn, hiểu rõ hơn cách người Mỹ sống, giúp chúng tôi thích nghi
dễ dàng hơn.
Chúng tôi đến Mỹ với hai bàn tay trắng, gia đình 6 người, vợ chồng và 4 con,
trong túi có vài chục đô la Mỹ. Tất cả những gì tôi có ngày nay là do nước Mỹ
đã cho chúng tôi. Tôi mất tất cả khi ra đi, tiền, đại gia đình, bạn bè, đồng
nghiệp, học trò, những gì tôi yêu quí nhất đời những năm dạy học, viết văn làm
sách ở Sài Gòn. Tôi được một cuộc đời yên bình với con cháu ở Mỹ, và những năm
gần đây, tình đại gia đình, tình người Việt Nam những lần về thăm lại quê
hương.
Lúc ra đi, điều tôi tiếc nhất là đám con tinh thần ngày xưa của tôi, mấy chục
quyển sách tôi đã cùng nhiều bạn hữu viết, dịch và xuất bản, trong Tủ Sách Giáo
Dục do Trần Hữu Đức chủ trương, Tủ Sách Tâm Lý và Sư Phạm do tôi điều khiển, Tủ
Sách Văn Học Thế Giới, Tủ Sách Khoa Học Nhân Văn v.v… Khi ra đi tôi đã bỏ đám
con này ở lại tự sống tự chết. Lần đầu tiên tôi cầm lại trong tay một quyển
sách do tôi viết, hay dịch về Tư Tưởng Sư Phạm, Lịch Sử Giáo Dục, Tâm Lý Giáo Dục,
và Các Vấn Đề Giáo Dục, là hai năm trước khi về thăm lại quê hương, một vài bạn
FB của tôi ở Sài Gòn và Hà Nội đã gởi tặng. Rất vui. Trong đám con tinh thần
này, có đứa chưa chết, chưa bị tiêu diệt hoàn toàn trong cơn hồng thủy ngày 30
tháng Tư năm 1975. Còn nhiều đứa khác tôi chưa thấy mặt, không biết bây giờ ở
đâu.
Ai sponsor (bảo trợ) cho nhân viên Chase? Chính nhà băng (ngân hàng) Chase bảo
trợ. Chase đề cử một số nhân viên có chức quyền trong ngân hàng, mỗi người làm
host (chủ nhà) đón nhận một gia đình nhân viên từ Sài Gòn.
"Host" giống như một chủ nhà tiếp đãi khách. Trong trường hợp chúng
tôi chân ướt chân ráo từ một nước kém phát triển như miền Nam Việt Nam, rớt vô
một xã hội văn minh, kỹ nghệ hóa, tiến bộ như Hoa Kỳ, host còn có nhiệm vụ giúp
chúng tôi hiểu và hội nhập. Có nghĩa là giúp chúng tôi hiểu văn hóa, và tổ chức
xã hội ở đây, cũng như hiểu một số kỹ năng để sống tự lập.
Sự khác biệt về văn hóa lớn quá. Lấy một thí dụ. Một ngày mùa hè nóng nực, Host
rủchúng tôi (vợ chồng con cái) đi chơi. Hôm đó host muốn cho chúng tôi đi thăm
West Point trên núi. Đây là một trường quân sự nổi tiếng của Mỹ. Ở đây cảnh vật
rất đẹp. Thấy Host ôm một đóng áo lạnh, vợ chồng con cái tôi xanh mặt, chạy vô
nhà, ai cũng ôm một vài áo lạnh ra xe. Hóa ra Host ôm áo lạnh đi giặt. Chúng
tôi tưởng trên núi lạnh lắm, giữa mùa hè, cả nhà ôm áo lạnh đi. Còn nhiều chuyện
buồn cười như vậy, cho thấy những ngày đầu ở Mỹ khó như thế nào.
Như trên đã nói mấy tháng sau khi đến New York, một nhân viên Chase đã tìm được
nơi bán gạo và nước mắm. Vợ chồng tôi ở rất xa thành phố. Muốn đi New York,
chúng tôi phải đi xe lửa, xong lấy xe điện ngầm (Subway), xong đi bộ xa xôi mới
mua được chai nước mắm đầu tiên. Nhân cơ hội host đi vắng, vợ chồng tôi nấu
cơm, luộc hột gà (không biết hột vịt bán ở đâu) dầm nước mắm, ăn ngon quá. Mấy
tháng chưa ăn cơm. Buổi cơm đạm bạc đầu tiên ở Mỹ ngon quá sức.
Nước mắm thơm với người Việt Nam chúng ta. Nhưng đối với người Mỹ họ không chịu
nổi mùi này. Chúng tôi rất kỹ lưỡng mỗi khi rót nước mắm. Nhè nhẹ mở nút. Đổ một
vài nhiễu nước mắm. Đậy nút lại chắc chắn. Lấy giấy lau kỹ miệng chai. Tình cờ
người nhà của Host thấy được, kể lại cho Host. Tao thấy tụi nó ăn cái gì quí lắm.
Chúng mở chai rất trịnh trọng. Còn lau chai sau khi đổ nước đó ra chén. Tụi nó
quí nước này lắm. Không biết nước gì.
Có lần vợ tôi làm chúng tôi hú vía. Mấy tháng đầu tiên ở Mỹ tôi suốt ngày ngồi
xem TV để tự học tiếng Mỹ. Host nói gì tôi cũng không hiểu. Tôi nói gì host
cũng đoán chừng ý tôi thôi, lúc đúng lúc sai. Vợ tôi đã từng làm việc cho ngân
hàng Chase ở Sài Gòn, nên tiếng Mỹ giỏi hơn tôi.
Mỗi ngày Nàng đi xe lửa xuống New York làm việc, chiều tối mới trở về. Hôm đó
Nàng ngủ quên (hay lo ra không xuống đúng trạm?). Xe lửa chạy tới trạm cuối
cùng ở tiểu bang Pennsylvania. Đó là chuyến xe lửa cuối cùng. Một người Mỹ thấy
Nàng lạc lõng ở sân ga, tội nghiệp, giúp gọi về Host ở New York. Host cũng
không biết ga đó ở đâu, nên phải lấy bản đồ tìm đường đến đón Nàng về. Hôm đó
tôi hú vía.
Kể từ đó Nàng nổi tiếng trên chuyến xe lửa giờ đó. Mỗi lần xe lửa ngừng ở trạm
của Nàng, ai cũng nhắc nhở Nàng xuống xe. Người Mỹ rất hiếu khách. Họ thật tình
thương và giúp đỡ người Việt Nam mình hội nhập vô xã hội.
42 năm sống ở Mỹ: Được gì, mất gì? (Bài 4)
Một vài bạn nói, thôi, 42 năm đã trôi qua rồi, hãy xoá bỏ hận
thù, và hòa giải, hòa hợp. Nhớ lại ngày 30 tháng Tư năm 1975, và những ngày đầu
lập nghiệp ở Mỹ, tôi không hận thù Kẻ Chiến Thắng, hay những gì họ đã làm. Đó
là lịch sử, quá khứ. Mục đích của tôi là nhớ lại chặn đường đã qua, để cảm ơn
nước Mỹ, đã tạo cơ hội cho chúng tôi người Việt ra đi, sống được, và hạnh phúc.
Các bạn mới đến Mỹ, định lập nghiệp ở đây, hãy xem trường hợp
của tôi. Nếu các bạn chịu khó làm việc, chịu khó hội nhập, và sống hòa động với
xã hội, tôn trọng pháp luật, làm việc cần cù, đóng thuế đầy đủ, không gian trá,
xã hội Mỹ sẽ cho các bạn cơ hội thực hiện giấc mơ Mỹ. Cố công mài sắt, có ngày
nên kim.
Các bạn đến sau sẽ dễ dàng hơn chúng tôi. Các bạn không bị sốc
tâm lý như chúng tôi, vì các bạn còn quê hương để trở về, các bạn có thể liên lạc
nói chuyện với gia đình và người quen bên nhà bất cứ lúc nào các bạn muốn. Năm
1975 chúng tôi không được vậy. Các bạn có sẵn cộng đồng Việt Nam tại Mỹ với đầy
đủ quán ăn, vả tiệm tùng đủ loại, khác với thời năm 1975, chúng tôi sống cô
đơn, và thiếu thốn, không thấy tiệm tùng Việt Nam nào, không biết đi đâu mua gạo
và nước mắm v..v... Tôi vượt khó khăn được, các bạn sẽ thành công dễ dàng hơn
tôi. Hãy giữ vững niềm tin. Đừng để ai nói ngược lại, làm các bạn chán nản. Đường
đi chỉ khó tại lòng người sợ khó, ngại núi e sông..
Kể lại những ngày sống ở Mỹ, tôi không thấy hận thù hay ghét
Cộng Sản. Thật tình mà nói, tôi thấy thương họ hơn. Họ cũng là người Việt Nam
như tôi. Họ nghe lời ngoại bang trong Quốc Tế Cộng Sản, cổng rắn cắn gà nhà, đập
chết thằng anh em ruột thịt trong Nam, để được gì? Kết quả là gì? Một nước Việt
Nam hoàn toàn lệ thuộc vào Tàu, mất nhiều miền đất biên giới, nổi tiếng nhất là
ải Nam Quan, mất Hoàng Sa và Trường Sa, Đồng Bằng Sông Cửu Long hạn hán, ngập mặn,
vựa lứa đất nước bị đe dọa.
Bị ức hiếp như vậy, họ cũng không dám phản đối, không dám phẫn
nộ, lúc nào cũng ôm kẻ thù truyền kiếp mấy ngàn năm gọi họ là anh em môi hở
răng lạnh, anh em 16 chữ vàng v.v.. Ngư dân của họ bị người anh em đâm tàu
chìm, họ cũng không dám nói là Trung Quốc đã gây thảm cảnh, nói mù mờ là tàu lạ
đã gây sự. Thật tình tôi tội nghiệp họ, và người dân Việt Nam đang sống trong
chế độ toàn trị của họ. Tôi không hận thù. Tôi chỉ thương họ thôi. Tôi phải nói
rõ điểm này vì nhiều bạn comment thắc mắc trong mấy bài trước, hỏi tôi có hận
thù Cộng sản không.
Trở lại những ngày đầu tị nạn ở Mỹ, chúng tôi sống với
Host trong hơn 2 tháng, sau đó dọn nhà ở riêng. Hai tháng đầu tiên sống chung với
một gia đình người Mỹ trung lưu, giúp tôi hiểu nhiều hơn về người Mỹ và nước Mỹ.
Kiến thức này rất quí, theo tôi suốt đời, giúp tôi kiên trì đeo đuổi giấc mơ Mỹ,
lèo lái gia đình tôi xuyên qua sóng gió, đạt tới bến bờ hạnh phúc ngày nay, 42
năm nhìn lại.
Gia đình của Host là di dân đời thứ 2. Có nghĩa là cha mẹ
Host đã như tôi, được sanh ra ở nước ngoài, và tới Mỹ với giấc mơ nhỏ bé, như
tôi, tìm một cuộc đời hạnh phúc cho mình và vợ con. Tôi có đến thăm cha mẹ họ,
cũng như tôi nói không rành tiếng Mỹ. Cũng như tôi họ phải làm việc chân tay để
sống. (42 năm sau, tôi đã đậu hai bằng Thạc Sĩ, nên địa vị xã hội không tệ).
Người chồng góc Pháp. Người vợ góc Ý. Họ được sanh ra và lớn
lên ở Mỹ, như đám cháu nội và ngoại của tôi sau này. Nhìn họ sống, hiểu hoàn cảnh
của họ và gia đình họ, ở Mỹ và ở nước ngoài, rọi ánh sáng vào hoàn cảnh của
chúng tôi, giúp tôi thấy rõ được con đường phải đi, những việc phải làm, để đổi
đời, thực hiện giấc mơ Mỹ. Càng ngày tôi càng quyết tâm hơn, sẵn sàng tìm việc
làm, nhất quyết bắt đầu lại.
Nước Mỹ thật tuyệt vời. Nếu các bạn là di dân đến đây, sẵn
sàng làm việc, cố gắng học hỏi, tôn trọng pháp luật, làm việc hợp pháp, các bạn
được đảm bảo một đời sống dễ chịu. Làm việc được lương tối thiểu. mất việc được
tiền thất nghiệp. Gia đình đông con, hay lương không đủ sống, có trợ cấp gọi là
phiếu thực phẩm, để mua thịt. Ngày già được bảo đảm một nếp sống khả quan. Ai
cũng được bảo đảm một đời sống đầy nhân cách.
Chúng tôi bình đẳng với nhau, da trắng, da đen hay da vàng,
da nâu. Như Obama nói, đây là đất nước của di dân, và sẽ mãi mãi là đất nước của
di dân. Ở đây, dù các bạn từ Việt Nam tới, các bạn cũng có cơ hội đồng đều như
tất cả mọi người, không phân biệt màu da, tôn giáo, hay góc gác từ đâu tới. Thời
Trump khác, nhưng Trump chưa phá bỏ nổi truyền thống mấy trăm năm của nước Mỹ.
(Lẽ dĩ nhiên nếu các bạn còn ôm giấc mơ cụ Hồ, vượt Trường Sơn đánh Mỹ, các bạn
có thể gặp khó khăn với dân Mỹ).
(Về điểm này xã hội Mỹ khác với xã hội Cộng Sản. Trước khi Cộng
Sản giải phóng (chiếm) Sài Gòn, nhà nào ở đây cũng có tiền. Năm 1975 Cộng Sản
vô, đấu tố, đổi tiền, đánh tư sản, chiếm tài sản nhân dân ở đây, ai cũng nghèo,
ăn bo bo mà sống. Ngày nay thời đổi mới, chỉ người Cộng Sản mới được quyền nắm
giữ chức vụ chỉ huy, có quyền, và có tiền. Xã hội Mỹ tạo cơ hội đồng đều cho
dân chúng. Xã hội Cộng Sản có lợi cho đảng viên Cộng Sản, gia đình họ, và nhóm
bạn bè quen biết và làm ăn với họ. Họ nắm hết quyền, và nhờ quyền họ nắm hết tiền.).
Trong hơn 2 tháng sống với Host, tôi học được nhiều kỹ năng
sống, để có thể ra riêng sống cuộc đời độc lập. Tôi hiểu tiếng Mỹ nhiều hơn,
nói nhiều hơn. Tôi hiểu nhiều hơn cách cư xử ở Mỹ, phép lịch sử tối thiểu để sống
chung với nhau. Tôi biết ăn “hot dog” và “hamburger”, là hai thức ăn phổ biến, ở
đâu cũng có bán. Tôi biết cách mua vé xe lửa, xe subway v.v.. Tôi biết xếp hàng
đứng chờ tới phiên mình, biết nhường nhịn người già, người tật nguyền v.v..
(Văn hóa của Mỹ khác với văn hóa Việt Nam hay Trung Quốc. Vừa
rồi tôi mổ cột sống, phải cầm gậy mà đi. Tới cửa, người Mỹ mở cửa nhường tôi đi
trước. Một vài người có lẽ du khách từ Trung Quốc tới, chen lấn với tôi. Đó là
sự khác biệt lớn lao về văn hóa của người dân Mỹ, và dân nước khác.
Người Mỹ không xả rác ngoài đường. Người Trung Quốc đến đây
du lịch xả rác tùm lum, dơ dáy. Đi xem hoa, người Mỹ tôn trọng bông hoa, chỉ ngắm
vẻ đẹp của hoa. Người Trung Quốc bẻ hoa, chà đạp lên hoa mà đi. Hai nền văn hóa
Mỹ và Trung Quốc rất khác biệt. Nhờ sống chung với gia đình Host 2 tháng, chúng
tôi sẵn sàng hơn trên con đường sống trên đất Mỹ).
Và chúng tôi dọn nhà về thành phố New York, để bắt đầu cuộc
sống ở đây 42 năm nay. Nói theo kiểu Kim Dung, chúng tôi đã được các Sư Phụ
truyền dạy Cửu Âm Chân Kinh. Và bây giờ đã tới lúc chúng tôi xuống núi, hành hiệp
giang hồ, tranh giành một địa vị khả quan trên đất Mỹ.
Nói đúng hơn, định nghĩa cho thế giới biết thế nào là một
người Mỹ gốc Việt. Chúng tôi là thế hệ đầu tiên đến đây. Chúng tôi có bổn phận
sống ra hồn, cho thế giới nể phục chúng ta. New York là một thế giới thu nhỏ,
di dân tứ xứ đến đây sanh sống. Như lời trong một bài ca về New York, nếu các bạn
thành công ở đây, các bạn có thể sống được bất cứ đâu trên đất Mỹ.
(Bài 5)
Sống ra hồn. Sống cho thế giới nể phục người Việt Nam. Định
nghĩa thế nào là người Mỹ gốc Việt. Nói thì dễ. Làm rất khó. Khi
các bạn đọc những Trang FB của tôi như "Du lịch thế giới",
"Nước Mỹ nơi tôi đang sống", "Việt Nam, Quê hương mến
yêu", và "Lê Thanh Hoàng Dân đi tìm hạnh phúc", các bạn chỉ thấy
kết quả của 40 năm sống ở Mỹ. Con đường đến đó mới gian nan và khó khăn.
Nhiều bạn nghĩ nước Mỹ là thiên đàng. Đây không phải là
thiên đàng. Đây không phải là nơi các bạn đến để ở không hưởng phúc lợi xã hội.
Ở Mỹ chỉ những người chịu khó làm việc, tuân thủ pháp luật, sống cuộc đời cần
cù, chịu khó ăn học, mới thành công. Giấc mơ Mỹ chỉ đến với người làm việc,
không bao giờ đến với người đến đây ăn bám xã hội, ở không muốn người khác cho
tiền.
(Nước Mỹ cũng không phải địa ngục như báo chí Cộng Sản đã mô
ta trước đây, thời còn chống Mỹ. Mỹ không phải là thiên đàng, nhưng chưa có nước
nào cho cơ hội đồng đều cho dân chúng, bằng nước Mỹ. Chỉ tại Mỹ một người con của
di dân một nước da đen xa xôi (Kenya) mới có thể được bầu làm Tổng Thống. Chưa
có nước nào trên thế giới chấp nhận hơn 1600000.00 người Việt Nam sống,
như Mỹ. Trung Quốc đô hộ Việt Nam 1000.00năm. Pháp đô hộ Việt Nam
100.00 năm. Các nước này không có được một cộng đồng Việt Nam như ở Mỹ.
Mỹ chỉ là một đồng minh chống sự bành trướng của Cộng Sản Tàu và Nga thôi,
không phải là một nước đô hộ chúng ta).
Tháng 7 năm 1975, hai tháng sau khi đặt chân đến Mỹ, vợ chồng
tôi đã mướn nhà sống riêng, bắt đầu cuộc đời độc lập và tự do ở đây. Tôi đi tìm
việc làm, xong vừa làm vừa học, xong làm việc Phố Wall, cần cù làm việc suốt đời.
Ngày hưu trí tôi ở không chu du thiên hạ. Con cái của tôi đều sống riêng. 40
năm nhìn lại thấy cuộc đời ở đây hay quá. Giấc mơ Mỹ đã đến với tôi.
Nếu các bạn chỉ nhìn điểm bắt đầu và kết thúc, các bạn thấy
tôi sướng quá. Nhưng vấn đề khó là quá trình làm việc và tranh đấu để đạt được
ngày hôm nay. Một người nào đó đã nói rất đúng. Đời là một hành trình. Thú vị nằm
ở hành trình, ở những việc làm hàng ngày, không phải ở điểm bắt đầu, hay điểm kết
thúc.
Lúc ra riêng gia đình tôi nghèo lắm. Tôi đã ra đi với hai
bàn tay trắng. Lúc dọn nhà, tôi vẫn chưa có việc làm. Xin việc làm đầu tiên thật
gian nan. Đi tới đâu cũng bị chê. Xin việc lao động, cũng bị chê,
"Over-educated", thiếu kinh nghiệm. Không dám xin việc văn phòng, vì
chưa đủ ngôn ngữ, kinh nghiệm.
Tuyệt vọng quá, tôi đi xin "Welfare" và "Food
Stamps". Đó là những món tiền cho người nghèo nhất trong xã hội, giúp họ sống
qua ngày, chờ lúc có việc (có job). Tuy nhiên khi tôi được chấp nhận những phúc
lợi an sinh xã hội này, tôi đã tìm được Job (việc làm). Đó là một việc làm
lương tối thiểu, làm nhiều, lương ít, làm việc rất cực khổ.
Tôi làm việc cho một công ty bảo vệ (security guards). Nói
cho oai, chớ thật ra chúng tôi đâu có sức bảo vệ ai. Chỉ mặc đồng phục rất oai
vệ, đứng gác hãng bánh, bến tàu, các cao ốc ở đảo Manhattan mà thôi. Khổ
nhất là những lúc đi gác bến tàu. Lúc đó tôi phải làm việc một ngày 12 tiếng.
Đi từ New York qua bến tàu ở tiểu bang New Jersey là 2 tiếng. Trở về cũng 2 tiếng.
Mỗi ngày tôi chỉ ở nhà có 8 tiếng, để tắm rửa, ăn uống, và ngủ. Lúc tôi đi, ở
nhà không có ai, vợ đi làm, con đi học. Lúc tôi về, ai cũng đã ngủ.
Ngồi gác bến tàu, mỗi ngày tôi ngó lưng của bà Nữ Thần Tự
Do, nên những lúc chán nản, tôi thường nói Nữ Thần nầy ngó về phía Âu Châu,
thiên vị người da trắng, không bao giờ chịu ngó về phía một người Việt Nam xấu
số, do tình cờ của lịch sử được sanh ra và lớn lên ở Sài Gòn, nên phải đến đây
chịu cực khổ như vầy. (Bây giờ Cộng Sản gọi chúng tôi là khúc ruột ngàn dặm,
nhưng lúc mới vô, họ coi chúng tôi như Mỹ-Ngụy, gia đình nào con cái cũng đấu tố
cha mẹ, cũng có người đi trại tập trung cải tạo, cũng mất hết tiền xuyên qua
các đợt đổi tiền, đánh tư sản).
Hãng tôi làm có nhiều trí thức các nước khác, đặc biệt những
nước Đông Âu. Những lúc chán nản, tôi nói chuyện với họ. Người nào cũng kỹ sư
bác sĩ hay giảng sư đại học, cũng như tôi đang vừa làm vừa học lại. Anh
chàng tôi thích nhất đã từng là giảng sư ở Tiệp Khắc, đã đậu bằng PhD Tâm Lý Học.
Anh học cao hiểu rộng, lại giỏi về môn tôi từng dạy ở Sài Gòn, nên tâm đầu ý hợp.
Nhờ nói chuyện với họ, tôi mới đủ can đảm mạnh dạn tiếp tục làm việc. Vừa làm vừa
học như họ.
Hai năm đầu tiên ở Mỹ, tôi chưa dứt khoác hẳn với quá khứ.
Tôi vẫn còn luyến tiếc thời dạy học, viết văn, làm sách ở Sài Gòn. Nên tôi đã học
hơn 60 credit PhD Triết học ở đại học CUNY. Ngồi trong chòi canh ở bến tàu, tôi
có nhiều thời giờ đọc sách. Học đại học ở đây đọc sách rất nhiều, nhất là môn Triết
Học. Hơn 37 năm bỏ triết học, tôi đã quên gần hết những gì đã học, chỉ còn nhớ
mình vất vả với Triết học Mỹ, hoàn toàn chú trọng đến những vấn đề về logic và
ngôn ngữ (philosophy of language), tôi chưa bao giờ nghe nói tới ở Sài Gòn.
(Bài 6)
Các bạn có bao giờ nghe bài ca "Take Me Home, Country
Roads" (Đường làng ơi, hãy đưa tôi về Nhà...) lần nào chưa? Đây
là một bài ca nổi tiếng thế giới do John Denver ca, được phát hành vào mùa xuân
năm 1971, và đứng nhì trên bảng xếp hạng, được cả thế giới yêu chuộng, bây giờ
vẫn còn nổi tiếng.
Năm 2014 nó được Quốc Hội bang West Virginia biểu quyết chọn
nó như "quốc kỳ" (bài ca tiêu biểu) của bang này. Trước đó
năm 2010, tại đám tang của Thượng Nghị Sĩ bang West Virginia, đây là bài ca
tiêu biểu nhất được trình diễn. Nó được ca ở tất cả những cuộc tranh tài thể
thao, hay tập hợp ở các đại học bang này.
Bài ca này nói về tình thương đối với quê hương. Bài này nói
về bang West Virginia, nơi chôn nhau cắt rún của một nhân vật tưởng tượng.
Theo lời của bài hát, đây gần như là thiên đàng (Almost heaven). Ngày nay
ở đây có một hãng bia (beer) lấy tên "Gần như Thiên Đàng" (Almost
Heaven). Năm 2008, khi bà Clinton thắng Obama ở bang này, lời đầu tiên của bà
là "You know, like the song says, 'It's almost heaven." (Các
bạn biết không, như lời của bài ca, thật gần như Thiên Đàng).
Bài ca này đã làm tôi khóc nhiều những năm đầu tiên tôi đến
Mỹ. Lúc đó cứ mỗi lần nghe bài nầy trên Radio, tôi lại khóc. Bài ca nói về một
miền đất ở Mỹ. Tuy nhiên khi nghe bài ca này, tôi lại nhớ tới Việt Nam. Tình
thương quê cha đất mẹ trong bài ca gợi tôi nhớ tới quê hương xa xôi tôi đã bỏ lại.
Tình thương quê hương của John Denver đối với West Virginia,
đó cũng là những cảm xúc của tôi đối với quê hương tôi bỏ lại những ngày cuối
cùng của cuộc chiến, khi quân đội Cộng Sản bao vây Sài Gòn chuẩn bị tấn công.
Một lãnh tụ thời đổi mới nói rất đúng. Ngày 30 tháng tư có
triệu người vui, triệu người buồn. Trong lúc ở Sài Gòn, bây giờ là thành phố Hồ
Chí Minh, Cộng Sản đang tưng bừng chuẩn bị ăn mừng, ngồi tại New York, nghe lại
bản nhạc này, tôi buồn quá. "Đường làng ơi, hãy đưa tôi về
Nhà...". 40 năm đã trôi qua. Yêu cầu Cộng Sản thôi tuyên truyền. Hãy trả lại
sự thật cho Lịch Sử.
Mời các bạn nghe bản nhạc này trên You Tube, được gần 10 triệu
lần truy cập.
John Denver - Take Me Home, Country Roads
Lê Thanh Hoàng Dân
