Biên bước chậm lại khi thoáng nghe tiếng khóc tỉ tê phát ra từ một ngôi nhà có người phụ nữ đang ngồi trước một quan tài, cạnh đó là vài đứa trẻ đang cười nói vô tư với những trò chơi nào đó. Khuôn mặt người góa phụ xanh xao, mệt mỏi. Chiếc áo sô lùng thùng trên một thân thể rũ rượi như một cánh buồm gãy gập, tan tác trước bão giông.
Có những bài hát viết để ru người ngủ. Có những bài hát viết để kể chuyện tình. Và có những bài hát viết để không ai có thể quên. Thời Hoàng Hôn Của Ý Niệm của Hà Thúc Sinh là ca khúc để nhớ, nhưng không phải vì nó đẹp đến mức người ta không thể quên, mà vì nó đau đến mức người ta không thể không nhớ. Đây là một bài hát mà nghe xong, người ta không muốn nghe lại, nhưng không thể nào xóa được khỏi tâm trí. Đây là loại nghệ thuật mà Adorno đã từng nói tới khi ông viết về văn học sau Auschwitz: nghệ thuật không còn để mua vui, mà để làm chứng cho những điều đáng lẽ ra không nên xảy ra.
Tháng Tư sẽ đứng đó
Cô đơn và vững vàng
Như ngọn núi vọng phu
Người quả phụ chỉ con nhìn chiếc bóng
Tháng Tư in trên tường
Quá khứ như một tấm gương
Soi Tháng Tư không bao giờ vỡ
Mười sáu tuổi, mang thai. Cô bị cưỡng hiếp nhiều lần trên đường vượt biển. Nhân viên xã hội khuyên cô nên bỏ cái thai oan nghiệt ấy đi. Nhiều nạn nhân khác cũng làm thế. Nếu đồng ý, cô sẽ được Cao ủy Tị nạn ở trại biên giới chuyển đến một bệnh viện đâu đó trong nội địa. Với mớ tiếng Anh lõm bõm, tôi được gọi đến để làm thông dịch. Thoạt đầu cô đồng ý, về sau lại thay đổi, không. Hỏi gì cũng im lặng. Không. Tại sao? Lắc đầu. Cô có biết hậu quả không? Im lặng. Chúng ta sẽ nói chuyện một lần khác nhé? Im lặng. Không khóc, tia nhìn sâu thẳm, loang loáng vẻ hoang dại.
Sau ngày 30.4, me Mỹ, gái bán bar tự động biến mất như cột khói bay vào thinh không. Dân thường cũng không đủ can đảm bước vô thẩm mỹ viện Ngọc Mai. Cuộc sống bị đảo lộn. Tất cả đều tung lên, lộn tùng phèo. Giữ được cái mạng sống là phước ba đời, nói chi chuyện làm đẹp? Cái thẩm mỹ viện lừng danh một thời nay bỗng thành ngôi miếu hoang phụng thờ nhan sắc. Chủ nhân của nó bị ghép tội dùng cơ sở làm ăn này để cung cấp thông tin cho địch. Vậy là a lê hấp, nhà cửa bị tịch thu vì tội làm tay sai cho địch. Tư Nghĩa xách túi đi cải tạo, Cô Mai ngậm ngùi dắt con về nhà ngoại.
Ngày hôm qua tôi dọn tủ quần áo cũ, mang ra phơi dưới nắng gió tháng Tư. Tháng Tư ở thành phố Đông Bắc Seattle năm nay rất đẹp, nắng ấm áp, màu nắng chảy trên những ngọn cây hoa đào, đẹp như có ai rót mật ong lên những chùm hoa. Mang những chiếc áo mùa đông để trong tủ lâu ngày ra phơi vào thời tiết này là đúng nhất. Những chiếc áo này thật ra là những chiếc áo không mặc tới mà vẫn muốn giữ; ao dài nội hóa của tôi mang theo khi di tản từ 1975, cái áo gilet mầu xám tro của Bố, Bố qua đời từ năm 1985 vẫn giữ, áo cánh lụa của Mẹ may tay, thỉnh thoảng nhớ Mẹ tôi vẫn mang ra mặc, vài cái áo của 3 đứa con hồi còn nhỏ bà ngoại may tay cho chúng….Con gấu nhồi bông, mấy cái chăn em bé có hình con thỏ, con mèo…, bộ áo đồng phục của trẻ từ hồi chúng học mẫu giáo, tiểu học (nay chúng đã có gia đình).
LY RƯỢU THÁNG TƯ
Bao nhiêu năm rượu vẫn đầy
mời người uống lại vị cay năm nào
chút trái đắng chút niềm đau
chút da thịt máu chút màu tang thương
Trong Cuộc Triệt Thoái Cao Nguyên 1975, nhà báo
Trung tá Phạm Huấn ghi lại:
“Từ 13 giờ trưa hôm qua, 17-3-1975, khi những chiếc xe thiết giáp đầu tiên vào Phú Bổn, ‘phố Quận’ này đã nhộn nhịp hẳn lên. Sau đó, đợt này qua đợt khác, xe và người chen chúc dồn vào như… nêm cối. Cả trăm ngàn người co rút trong cái thị xã nhỏ bé này. Vì bị làn sóng… người Kinh xâm nhập chớp nhoáng, quyền lợi bị đụng chạm. Một số lớn lính Thượng, dù không phải là Thượng Cộng, cũng đã nổi lửa đốt nhà, đốt doanh trại bỏ đi.
Một hôm chợt nhớ… con đường
Năm xưa, trưa nắng tan trường em đi
Giòn vang tiếng guốc xuân thì
Áo bay cánh trắng nhu mì nón che
Câu thơ xưa “Tạo hóa gây chi cuộc hí trường” bổng trở thành một tiếng vọng buồn thấm thía khi ta nhìn lại những mảnh đời, mảnh tình của người Miền Nam sau cuộc đổi đời. Giữa cơn xoáy của thời loạn, bao cặp vợ chồng đang yên ấm bỗng bị đẩy vào những ngã rẽ không ai kịp chọn lựa, kẻ rời trước người đi sau. Có những người nắm tay nhau run rẩy vượt biển, chọn con đường lưu lạc, dìu nhau qua biển lớn và may mắn đến được bến độ. Có người lạc mất nhau giữa đường đời; có những mảnh tình rơi lại giữa hành trình- như những chiếc lá bị cuốn trong phong ba - giữa biển đêm, giữa những nơi xa lạ trên xứ người. Và cũng có những người buộc phải buông tay nhau - không vì hết thương, mà vì cuộc sống quá khắc nghiệt để một mình gánh hết. Và cũng có những cuộc đoàn tụ muộn màng, khi hai người gặp lại nhau sau mười, hai mươi năm - nhưng mỗi người đã thuộc về một gia đình khác. Những câu chuyện ấy - không có câu chuyện nào giống với câu chuyện nào - dù đau bao nhiêu, cũng không mang theo lời trách móc. Chúng chỉ cho thấy con người nhỏ bé đến nhường nào trước những biến động lớn. Và trong sự mong manh ấy, ta lại thấy rõ hơn tình người, sự chịu đựng, và những cố gắng âm thầm để sống tiếp, dù trái tim còn mang một vết cắt không bao giờ liền hẳn. Gọi là vết thương thế kỷ của người di tản. Là kiếp sống của người lưu vong.
Biển Nha
Trang có những ngày lặng gió. Nước trong xanh. Nhưng cái lặng ấy không phải lúc
nào cũng bình yên. Có những cơn sóng được giấu rất sâu.
Cuộc đời Thục
Nhi cũng vậy.
Nhi sinh ra trong một gia đình viên chức, nề nếp ở thành phố Nha Trang. Ba mẹ sống hiền lành, cần mẫn, chăm lo cho con ăn học. Nhi là con gái lớn, tính tình dịu dàng, nói năng cũng nhỏ nhẹ như sợ làm đau lòng ai.
THÁNG TƯ NẮNG QUÁI
Tháng tư nắng quái trên tàng lá
Ngày nóng rang, khô khốc tiếng người
Nước mắt ướt đầm trên mắt mẹ
Nghìn đêm ai khóc nỗi đầy vơi?
