Buổi tối, trong nhóm chat gia đình, dì Bé thông báo gọn lỏn: “Cô Chiến Tranh mất rồi!”. Mấy anh chị em, cậu cháu nhắn tin, bày tỏ cảm xúc, cùng nhau chia sẻ hỏi thăm chuyện buồn. Kéo lên phía trên chút là nội dung những dòng tin trước đó về bệnh tình của bà. Bà vẫn cứ ở vậy, sống một thân một mình từ nhỏ cho đến lớn, không chồng không con và vẫn vui vẻ cho đến tận khi qua đời vì sức khỏe, vì già yếu.
1.
Hà Nội, ba giờ sáng.
Phố cổ giờ này vắng bóng người. Ngoài tiếng nước nhỏ giọt từ máng xối, tưởng như còn nghe thấy tiếng chân mèo đi trên mái ngói. Khói bụi của ngày đã lắng xuống, nhường chỗ cho mùi ẩm của tường gạch thấm mưa toả ra. Sương xuống thấp, bám vào những tấm biển hiệu đã tắt đèn, bám vào tóc và mặt một người đang đi giữa lòng phố, bước chân chậm như kẻ lang thang không nhà.
anh ôm kỷ niệm vào lòng
gió nồm thổi lại phập phồng anh lo
chiều ni anh hỏi con đò
còn đưa qua cửa câu hò mẹ ru
Tôi bén duyên với xí quách khá sớm. Từ thuở chơi đáo đánh khăng tại Hà Nội. Trên vỉa hè trước cửa nhà tôi có cho một ông phở gánh đứng bán. Chúng tôi mải miết chơi trên lề đường trong không gian thơm lừng mùi phở. Cuối ngày khi ông dọn về, ông vét nồi nước phở to đùng, vớt ra vài tô xí quách, cho anh em chúng tôi bồi dưỡng. Gặm xí quách là một thú khám phá đầy hấp dẫn. Thịt mềm, gân dai, sụn giòn. Chúng nằm không theo một thứ tự nào. Hên xui may rủi cho người gặm. Gặp khúc xương ống là thấy hạnh phúc nằm ở đầu lưỡi. Gặm thịt và gân dính ở đầu xương, khới lớp sụn, mút tủy xương béo béo thơm thơm, cuộc đời sao mà vui đến thế.
Đứng
Đừng nghĩ
Đừng diễn
Để thời gian
làm công việc của nó
Đặt khoảng trống
giữa hai bàn tay
nơi từng giữ một khuôn mặt
Chỉ có giữa nhà mình với nhà con hay mang thức ăn sang cho nhau mà tự dưng mất một cái nắp nồi. Tìm mãi cả hai bếp vẫn không ra. Chị của Nhàn bảo, cứ đo cái miệng nồi rồi ra Goodwill, cái gì cũng có hết.
Thằng nhỏ mặc áo nói, 'Tết Mậu Thân là do bọn Mỹ thả bom làm
chết bao thường dân Huế rồi đổ thừa cho người Cộng Sản miền Bắc.'
Thằng nhỏ không mặc áo nói, 'Nếu bom Mỹ thả xuống thì tất cả
thi thể đã bị nát bét hết rồi chứ đâu mà dây nhợ trói tay họ vẫn còn hả
mi?'
(Viết cho 2 con của Bố Hiền, Jen & Jane!)
Mùa hè rực rỡ đã
chia tay
cho những ngày
mai đang bắt đầu
cho mùa thu tới
mùa thu tới
lũ trè tựu trường
tiển hạ đi
Chẳng biết học trò ở Cali có để ý không, khi những cây jacaranda bắt đầu nở rộ những chùm hoa mặn mà, đằm thắm, đó là dấu hiệu của mùa thi cuối khoá ở các trường học Mỹ, và một mùa hè rực rỡ đang đón chờ chúng phía trước. Một người Việt nào đó đã gọi tên loài cây này là phượng tím, nghe hay hay và gần gũi, gợi nhớ đến loài phượng đỏ của chúng ta ở quê nhà. Vốn là người ưa để ý đến chữ nghĩa, tôi lẩn thẩn tra cứu xem cây phượng vĩ trong tiếng Anh nói làm sao. Hoá ra—ngoài những tên khoa học khó nhớ—hoa phượng còn có nhiều tên bình dân như flamboyant flower, royal poinciana, peacock flower, flame of the forest và phoenix flower (tên này nghe giống như trong tiếng Việt!)
Từ năm lên mười, Tùng đã bắt đầu giữ một chiếc hộp thiếc. Đó là chiếc hộp từng đựng bánh quy của bà ngoại, nắp hộp in hình một con thỏ mặc áo đỏ, hai tai đã mờ đi vì thời gian. Trong hộp, Tùng cất những thứ chẳng ai hiểu cất để làm gì: một chiếc lông chim màu xám nhặt được ngoài sân trường, hai hạt sỏi giống hệt nhau, một mẩu giấy gấp hình ngôi sao, một cái khuy áo. Mỗi thứ tìm đường vào chiếc hộp một thời điểm khác nhau, không nhất định vào dịp nào. Có những năm chiếc hộp chẳng có thêm gì mới. Có năm thêm liền hai, ba thứ trong một tuần.
Cánh đồng yên tĩnh. Tranh Nguyễn Trọng Khôi.
ÔNG GIÀ CHỐNG GẬY
Có một cây gậy
như có một cô em gái
bạn sẽ không sợ ngã
mà dù lỡ có ngã
bạn sẽ không bị què
hay chết
mà dù lỡ có bị què hay chết
bạn vẫn thấy vui
Laura là cô bạn da trắng cùng trường, vừa là người chung
phòng, vừa là người yêu của tôi. Cô học năm thứ ba Y Khoa, tôi học cao học về
Nhân Chủng Học. Một hôm cô đem về buồng trọ của chúng tôi một con ếch nhỏ. Cô
nói:
– Em cứu nó, nó đang ở trong cái chậu chờ tụi em phanh thây.
DÒNG LẠC
HỒNG
Trong huyết
quản máu đào dòng Hồng Lạc
Bốn ngàn
năm chưa thẹn mặt bao giờ
Nào Lê, Lý,
Trần, Lê…còn sáng tỏ
Mối thù
chung ghi đậm sắc màu cờ
(tiếp theo kỳ 1)
7
Đầu năm 72, đại đội 237 được thuyên chuyển đến xã Hương Cần, quận Hương Trà. Hương Cần nằm ở vùng đồng bằng sông Bồ, cách Huế khoảng 8 cây số. Từ Huế trên quốc lộ Huế – Quảng Trị, đi qua trường trung học Hương Trà, có đường trải nhựa rẽ vào bên phải, đi giữa cánh đồng lúa, đó là đường vào Hương Cần. Sông Bồ tới đầu xã, tách ra một nhánh nhỏ chảy ngang phía trước xã, nhánh sông nhỏ nông, nước trong nhìn thấy đáy là nơi tắm giặt của dân trong xã. Bộ chỉ huy đại đội chọn một ngôi nhà gạch để ở ban ngày. Hương Cần có hai thứ đặc biệt, thứ nhất là quít, rất nổi tiếng, vỏ mỏng, thơm, ngọt thanh. Quít Hương Cần, nghe từ lâu, nay Nhân mới được đi tới tận nơi, vào những vườn quít trĩu quả và ăn quít mới hái trên cây. Thứ nhì là nghề chằm nón. Ban ngày vào nhà nào cũng thấy vài cô ngồi với cái nón trước mặt. Vì thế, con gái Hương Cần có vẻ đẹp hiền dịu và rất trắng. Xã ở giữa cánh đồng có sông bao bọc và vườn cây trái. Ban ngày ngồi ở hiên nhà nhìn ra dòng sông ngay phía trước với những cô gái óng ả ra sông giặt, Nhân cảm thấy mình được thư thả sống ở một miền thanh bình, nhưng ngay lúc này ở miền bắc Quảng Trị đang diễn ra trận chiến giữa quân Cộng sản Bắc Việt và quân lực Việt Nam Cộng Hòa. Qua đài BBC và báo chí, Nhân biết ngày 30/3/1972, với quân số trên 30.000 và trên 200 chiến xa T54 và T59, Cộng Sản Bắc Việt đã công khai vượt vùng phi quân sự tấn công chiếm các căn cứ hỏa lực của ta ở vùng giới tuyến. Sư đoàn 3 bộ binh của ta yếu thế. Dưới màn mưa pháo 130 ly và hỏa tiễn 122 ly, mỗi ngày ta mất thêm nhiều căn cứ. Ngày 2/4, trung đoàn 56 thuộc sư đoàn 3 bộ binh kéo cờ trắng đầu hàng. Các tiểu đoàn 2, 5, 9 Thủy Quân Lục chiến bị pháo kích vùi dập.
