Đũa tre Việt Nam. Photo: afamily
Ông bạn Thiếu Khanh cùng viết với tôi trên báo Thời Nay từ sáu chục năm trước là một bậc thượng thừa về Anh ngữ. Ông vừa hoàn tất bộ “Từ Điển Phiên Dịch Việt Anh” dày tới 3700 trang. Đây là một công trình dài hơi tôi nghĩ phải mặn mà với chữ nghĩa lắm mới hoàn tất được. Ông rất cẩn thận khi soạn thảo. Ông đưa ra một ví dụ: “vơ đũa cả nắm” dịch sao cho người ngoại quốc rành rẽ được. Ông thử vào Google xem anh chàng ba xí ba tú này dịch ra sao. Ông vào 5 lần tất cả và nhận được 5 câu trả lời khác nhau. Lần cuối Google dịch: “Grab a handful of chopsticks at once”. Có thể hiểu theo nghĩa đen nhưng với người ngoại quốc chẳng bao giờ dùng đũa, thiệt khó cho họ nắm được nghĩa đích thực của thành ngữ này. Ông cho biết: “Ngay từ trước Công nguyên, Marcus Tullius Cicero (106 – 43 BC), một nhà hùng biện vĩ đại, một lý thuyết gia dịch thuật nổi tiếng của La Mã có ảnh hưởng đến nhiều thế hệ dịch giả về sau, đã nhận thấy không nên dịch sát nghĩa đen từng từ (word for word), mà phải chuyển ý của câu hay cụm từ từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác (sense for sense). Cho nên, có lẽ ở đây cách thích hợp nhất là ta phải tìm trong tiếng Anh những thành ngữ hay các expressions, tuy không nói gì đến Đũa nhưng có nghĩa gần với nghĩa gốc của câu thành ngữ tiếng Việt. Tôi tìm thấy vài idioms hay expressions như thế, và chúng được đặt vào các bối cảnh thích hợp để có những ví dụ dưới đây. Và mục từ này, kể cả phần Ghi Chú ở dưới, là một trang trong Từ Điển Phiên Dịch Việt Anh”. Phần ghi chú là một số thành ngữ tiếng Anh tương tự “vơ đũa cả nắm” trong nhiều ngữ cảnh khác nhau.
