Thư viện xây bằng gạch đỏ nằm ở cuối con dốc, nép mình dưới những tán cây trụi lá của mùa đông Chicago. Bên ngoài, cái lạnh hanh khô thấm qua lớp áo như muốn gặm nhấm chút hơi ấm cuối cùng của con người, nhưng chỉ cần bước qua cánh cửa gỗ nặng nề, mùi giấy cũ và hơi ấm từ hệ thống sưởi phà ra như một cái ôm trìu mến.
san bằng dị biệt qua những nhấp nhô đồi núi
một thoáng hoang vu
sông biển trùng khơi
tiếng gọi à ơi buổi chiều nắng tận
thiên thu như sương khói
gọi mời
Căn nhà đầu tiên 1975
Nhớ lại 50 năm trước, một điều dĩ nhiên là thế giới không phải như ngày hôm nay, nước Mỹ không phải như ngày hôm nay và người Việt ở Mỹ hay ở khắp các nơi cũng không hẳn là người Việt ngày hôm nay. Trong thời gian ấy, ít nhất hai thế hệ mới đã ra đời.
NGÃ
có lúc ngã vào Saigon
một Saigon đổi giọng
có lúc ngã vào mưa
mưa đã khác
Chị Em, tranh
Gemini vẽ
Cẩm Thành là mỹ từ của thành cổ Quảng Ngãi, được xây dựng năm 1807, hoàn thành năm 1815... Người xưa cho rằng địa cuộc nơi đây tụ hội khí thiêng, văn mạch của miền đất núi Ấn, sông Trà, nên Cẩm Thành trở thành địa danh văn hoá của Quảng Ngãi. (Lê Hồng Khánh). Đây là những điều tôi đọc được trên trang báo Quảng Ngãi. Với tôi, Cẩm Thành không chỉ là mỹ từ cho một nơi chốn, mà hơn thế nữa, là tên gọi thân thiết của người chị thương yêu của tôi. Ba Mạ tôi sinh anh cả, chị cả ở Huế. Ba tôi là công chức hành chánh. Ba thuyên chuyển nhiệm sở vào Quảng Ngãi. Đúng nghĩa xuất giá tòng phu, Mạ dắt hai đứa con thơ, theo chồng, xa rời cha mẹ, giã từ Huế. Khi đứa con đầu tiên ra đời ở đất mới, Ba đặt tên con là Cẩm Thành, như một kỷ niệm đánh dấu nơi chốn Ba Mạ dừng chân trên đường đời.
Ông thầy của tôi ở Đại Học Văn Khoa Sài Gòn tên Vương Hồng Sển, một cái tên không giống ai. Ông cũng là một ông thầy không giống ai. Tôi nhớ có lần ông nói trong lớp: “Qua nói cho các em biết. Sau này các em ra trường thành ông Cử ông Nghè, nói năng chi phải cẩn thận vì các em có bằng cấp. Cứ như qua đây muốn nói chi cũng đặng, chẳng ai bắt bẻ chi được”. Ông chỉ có bằng Brevet Elementaire, đậu trong khóa thi ngày 18/6/1923 nhưng vì những nghiên cứu về văn minh Việt Nam của ông nên được đặc cách dạy Đại học, môn Văn Minh Việt Nam. Bằng của ông chỉ là bằng Diplome! Cái tên Sển là độc đáo. Chính ông vẫn tự hào cả nước chẳng có ai có cái tên giống tên ông. Thực ra tên của ông khi khai để làm khai sanh đẹp hơn nhiều: Vương Hồng Thạnh. Nhưng người giữ sổ lục bộ người Hoa lại ghi là Sển theo cách phát âm của người Triều Châu. Năm 1915, khi ông được 11 tuổi, thân phụ của ông muốn làm khai sanh lại để đổi tên thành Thạnh nhưng ông không chịu. Ông nói: “Tôi nhứt định không đổi. Cha mẹ đặt tên làm sao tôi để y làm vậy. Mẹ tôi biết tôi với tên này thì xin để vậy để dễ nhìn dưới huỳnh tuyền”. Khi đó mẹ ông đã quy tiên.
1.
Về lại sông Dinh thấy mình trẻ mãi
Con sông hiền hòa tắm mát tuổi thơ
Qua cầu Đạo Long một thời đi học
Thơm áo học trò thắp sáng ước mơ.
Ông bà George Sanders
Người sống lâu bị nhục nhiều. Ông cha tôi – các ông Việt
ngày xưa – hay dùng thành ngữ “Đa thọ đa nhục.”
Tôi không cho là người già bị nhục. Tôi thấy người ta càng nhiều tuổi càng khổ. Khổ vì không còn hưởng thụ gì được sự đời mà phải chịu những bệnh tật do già yêú sinh ra: Người già không tự lo được cho thân mình, mắt mờ, tai điếc, trí nhớ mất, sống nhờ người khác. Người già vua chúa hay cùng đinh, tỷ phú hay anh nghèo rớt một xu dính túi không có, kẻ quyền uy chấn động thế giới một thời hiển hách hay anh phó thường dân cả đời cơm nhà, quà vợ, khi tuổi già đến đều có những nỗi khổ như nhau.
Bãi Sau Vũng Tàu, hình chụp tháng 8.2025.
Biển.
Sóng.
Cát.
Và tiếng khóc…
Ngày xưa, Bãi Sau chỉ là dải cát trắng.
Gió thổi. Muỗi kêu.
Sóng vỗ.
Sáng nay vườn ta nở những đóa thủy tiên đầu tiên, trời ơi cái màu vàng rực rỡ, màu trắng tinh khiết thanh tân. Đất trời đông giá mà sao thấy sắc xuân long lanh trên đầu ngọn cỏ. Những đóa thủy tiên nở sớm là dấu hiệu của mùa xuân đang đến.
VỀ HUẾ
Tản bộ Cầu
Ga về Giã Viên
Chiều buông
tím nhẹ cả khung trời
Sông Hương
chầm chậm trôi như nhớ
Bến cũ xa
xa,… một chiếc thuyền
Đã có lúc, mỗi ngày của tôi là một mong chờ. Tôi chờ, tôi đợi những cái lạ, cái mới để từ đó có kỷ niệm mà viết lên sổ đời. Đợi một người bạn nay mai sẽ thành tri kỷ. Chờ một bóng nữ quyến rũ khiến tim cốt tả tơi. Đợi một chuyến đi. Chờ một cố sự làm đảo điên số phận. Tàu, xe đợi những vị khách còn con người thì đợi nhau, ai đó đến bên ta mà ở lại, dù chốc lát thì đều là sự an bài, run rủi của số phận. Làm trai phải lạ ở trên đời,[1] Phan Bội Châu viết với ý tung hoành bốn biển, thỏa chí tang bồng, còn với tôi, sinh ra với thân con người đã là sự lạ và cái lạ đó cần được nuôi lớn như tiểu thuyết chương hồi, mọi cái mình nghĩ, mọi thứ mình làm, thậm chí những người mình gặp, chơi cùng, gắn bó, thù hằn, nghỉ chơi… đều ảnh hưởng đến cuộc đời của mình và của người. Bản thảo Chí Phèo của Nam Cao từng là thứ được moi lại trong sọt rác, rồi nhiều năm sau, cũng trong một hộc rác, Mai Thảo móc lên bản thảo “Rượu, Chưa Đủ” của Dương Nghiễm Mậu. Đó là sự ngẫu nhiên hay một vòng lặp luân phiên của lịch sử, điều đã làm ở quá khứ sẽ tái hiện trong tương lai. Tôi từng rất ghiền truyện kiếm hiệp nên cả tin vào cái thuyết duyên kỳ ngộ, cứ đợi cứ chờ rồi sẽ gặp người làm thay đổi số phận. Sự mong ngóng được ủ sâu trong lòng ngày này qua ngày khác, cơn thèm một bóng hình chín tới mức nẫu nhừ, be bét vỡ tan bình ủ mà chẳng có ai. Quan hệ thầy trò, bè bạn bạc nhạc, người thân chiều chuộng, tử tế với tôi nhưng lại thiếu một tâm hồn đắt giá. Những phận đời long đong chỉ mong yên ổn qua ngày, kẻ gian tham lợi trước còn người ác tàn bạo theo cái bản tính tầm thường. Tôi thích một cá tính sâu sắc, nhiều lớp lang, nửa thánh nửa người nửa ma nửa phật, đã cao là vút trời, đã xuống thì phải thăm thẳm vô cùng. Có như vậy tôi mới nếm được lưỡi tầm sét để tỉnh thức mà nhìn lại và làm lại mình. Càng mong đợi càng đói khát, tôi thấy tiểu thuyết là thứ lừa người và chẳng có phép màu nào có thể giúp mình thành nhân vật trong sách, trừ khi mình viết sách, sống cùng các nhân vật, biến đời sống của mình thành tiểu thuyết. Ấy là khi tôi còn trẻ, tuổi thanh niên nhưng không suy nghĩ như vị thành niên.
Buổi sáng còn đẫm sương, Trinh đang tỉa mấy bụi hương thảo
sau vườn thì thấy chúng.
Hai con bọ ngựa. Trên cành hồng dại thấp gần mặt đất. Con cái to hơn, màu xanh đậm như lá mục, đứng bất động với vẻ trang nghiêm kỳ lạ của loài săn mồi. Con đực nhỏ hơn, màu nhạt, đang leo lên lưng nó từ phía sau với những động tác chậm rãi, gần như cung kính — như thể nó biết mình đang bước vào một nghi lễ mà không biết đó là nghi lễ gì.