TÍ CÁC ÔNG - Song Thao

Mắc cở!

Trong thân thể con người có một thứ bị nêu đích danh là “thừa”. Đó  là ruột thừa. Nhưng ruột thừa không thừa. Nó có nhiệm vụ của nó. Được nối với ruột già, ruột thừa có nhiệm vụ chứa vi khuẩn có lợi để hỗ trợ hệ miễn dịch và giúp phục hồi hệ tiêu hóa. Cái thừa mà không bị nêu trong bảng phong thần chính là cặp tí của các ông.  Nó nằm đó như một vật trang trí không cần thiết. Nói vậy cũng không hẳn đúng. Cứ tưởng tượng nếu trên ngực không có hai cái nốt nho nhỏ xinh xinh đó, lồng ngực sẽ trơ trẽn biết bao.

CƯỜI - Bất Tiếu Nguyễn Quốc Bảo

I. Muốn chết

Người Việt ta sao lại hay muốn chết đến thế. Buồn muốn chết, đẹp muốn chết, rẻ muốn chết, tức muốn chết, thương muốn chết, và trên hết là cười muốn chết. Không ai trong những người nói câu ấy muốn chết cả. Họ chỉ muốn nói rằng cái đang xảy ra với họ đã đi tới cái mép mà bên kia không còn chữ nữa, và khi hết chữ thì người Việt vớ lấy cái chết làm cái thước đo cuối cùng, cái thước mà ai cũng biết là dài nhất. Rẻ muốn chết thì nghe suông, ai cũng hiểu là rẻ lắm, thế thôi. Nhưng thương muốn chết hay đẹp muốn chết thì trong hai chữ sau có một cái gì nghẹn lại, như thể người nói biết rằng cái đẹp cái thương ấy đã quá sức chịu của một đời người và mình đang đứng ở chỗ ranh giới. Còn cười muốn chết— thì đấy là câu duy nhất trong bọn mà nghĩa đen cũng có thật: người ta có thể chết vì cười, y học có ghi, hiếm nhưng có, và tiếng Việt, không cần đọc y văn, đã biết điều ấy từ lâu, biết bằng cách đặt cái cười và cái chết cạnh nhau như hai người láng giềng.

XÍ QUÁCH - Song Thao

Tôi bén duyên với xí quách khá sớm. Từ thuở chơi đáo đánh khăng tại Hà Nội. Trên vỉa hè trước cửa nhà tôi có cho một ông phở gánh đứng bán. Chúng tôi mải miết chơi trên lề đường trong không gian thơm lừng mùi phở. Cuối ngày khi ông dọn về, ông vét nồi nước phở to đùng, vớt ra vài tô xí quách, cho anh em chúng tôi bồi dưỡng. Gặm xí quách là một thú khám phá đầy hấp dẫn. Thịt mềm, gân dai, sụn giòn. Chúng nằm không theo một thứ tự nào. Hên xui may rủi cho người gặm. Gặp khúc xương ống là thấy hạnh phúc nằm ở đầu lưỡi. Gặm thịt và gân dính ở đầu xương, khới lớp sụn, mút tủy xương béo béo thơm thơm, cuộc đời sao mà vui đến thế.

KHI TONTON MỸ PHIẾM - Song Thao

Làm lớn phải nghiêm và buồn cho oai, nghĩ vậy là sai. Tổng Thống Mỹ được dân bầu lên cần phải câu phiếu cho mình và cho đảng của mình nên phải có bộ mặt sao cho dễ thương. Dễ thương nhất là phải biết…phiếm. Cứ cười một cái là dân khoái. Cười cợt chính mình dân càng khoái.

KÝ ỨC SÀI GÒN (4 Hết) - Song Thao

Đọc: Kỳ 1, Kỳ 2, Kỳ 3

May mắn hơn là những nhân viên của Đài Mẹ Việt Nam. Họ được di tản có bài bản. Nhà văn Ngô Thế Vinh kể lại : “Tuần lễ trước 30 tháng 4, 1975, nhân viên Đài Mẹ Việt Nam và những cây viết cộng tác đã được Mỹ lên kế hoạch di tản khỏi Việt Nam – để tránh bị trả thù. Trước ngày lên tàu ra đảo Phú Quốc, nhà văn Võ Phiến tới thăm tòa soạn Bách Khoa, nơi vùng “xôi đậu” có Võ Phiến ngồi chung với Vũ Hạnh; cũng là nơi mà Võ Phiến đã gắn bó suốt 18 năm cùng với tuổi thọ của tờ báo. Anh Lê Ngộ Châu chủ nhiệm Bách Khoa kể lại: Võ Phiến thì phải đi, nhưng linh cảm không có ngày về, vẻ mặt buồn thảm, anh chỉ ngồi khóc lặng lẽ không nói nổi lời giã từ và rồi đứng dậy bước ra khỏi toà soạn. Trước một ngày mất Sài Gòn, thì hầu như toàn bộ nhân viên Đài Mẹ Việt Nam trong đó có gia đình Võ Phiến, Lê Tất Điều, Viên Linh, Tuý Hồng, Thanh Nam từ Phú Quốc đã được đưa lên con tàu lớn Challenger đậu sẵn ngoài khơi. Khi bờ biển Phú Quốc xa mờ trong tầm mắt, lần này thì Lê Tất Điều thấy Võ Phiến khóc”.

KÝ ỨC SÀI GÒN (3) - Song Thao

Sài Gòn trước năm 1975. Ảnh: internet.

Đọc: Kỳ 1, Kỳ 2

Dân Sài Gòn rất xởi lởi, có sao nói vậy người ơi. Nhớ, ngày mới di cư vào Sài Gòn, gia đình tôi mua tạm một căn nhà tường gỗ mái tôn ở Vĩnh Hội, ngay bên phía cầu Ông Lãnh. Hàng xóm là dân lao động rất dễ mến. Chỉ vài ngày là anh Hai, chị Ba, dì Tư với nhau. Tên thiệt cất để dành trong khai sanh, không ai xài tới. Những anh Hai chị Ba mới chân ướt chân ráo tới ngụ cư bỗng thấy mình Sài Gòn hẳn ra. Cũng hồn nhiên xé đôi tờ giấy bạc một đồng làm hai mảnh 5 cắc. Nhưng cũng có những người hỏi móc sao ngoài Bắc đã hòa bình độc lập mà dzô Nam làm chi? Lũ trẻ vốn hồn nhiên, thấy mấy đứa Bắc kỳ nói giọng khác đã hè nhau trêu chọc. Tác giả Nguyễn Hữu Huấn kể lại chuyện trong lớp học: “Hai thằng Bắc kỳ con nhất định ngồi cạnh nhau tạo thế liên hoàn “dựa nhau mà sống” trong cái lớp học 27 trự Nam kỳ con. Bọn chúng hè nhau trêu chọc, ăn hiếp hai đứa. Mỗi lần ra chơi hai thằng Bắc kỳ con luôn tìm chỗ ít người mà đứng để khỏi nghe bọn Nam kỳ đọc thơ chọc quê chửi bới. Thằng Vọng, đứa đầu xỏ và to con nhất đám (bây giờ đang ở Canada) leo lên cây vú sữa giữa sân, đọc thơ rang rảng: “Bắc kỳ ăn cá rô cây / Ăn nhằm lựu đạn…chết cha Bắc kỳ”. Một thằng khác sẵn giọng phụ họa: “Có cái thằng nhỏ nó “đao” làm sao / Lỗ đ. nó dính cái cọng “rao” / Người ta ai mà kỳ như “dzậy” ?”. Thế là cả bọn đồng loạt chỉ ngay vào hai đứa rồi rống lên : “Thôi rồi ! Bắc kỳ, Bắc kỳ !”. Bản nhạc “Khúc Nhạc Đồng Quê” của Thúc Đăng rất thịnh hành đã được chế lời: “Quê hương tui Bắc kỳ nhào dzô quá trời / Bên bờ sông bên bờ ao…trồng rau muống!”

KÝ ỨC SÀI GÒN (Kỳ 2) - Song Thao

Đọc: Kỳ 1

Ba nhà hàng La Pagode, Givral và Brodard nằm trên đường Tự Do. Sau 1975, đường phố Sài Gòn bị đổi tên. Hầu hết các tên cũ đều không còn tồn tại. Đường Tự Do biến thành Đồng Khởi. Hầu như ai trong chúng ta cũng thuộc hai câu thơ bi hài sắc sảo của thi hào Vũ Hoàng Chương: “Nam Kỳ Khởi Nghĩa tiêu Công Lý / Đồng Khởi vùng lên mất Tự Do”. May là ông Lê Lợi vẫn trụ lại được. Đường Lê Lợi thẳng góc với đường Tự Do cũng có vài nhà hàng mà giới văn nghệ và báo chí thường lui tới. Đó là nhà hàng Kim Sơn và Thanh Thế.

KÝ ỨC SÀI GÒN (1) - Song Thao

Tôi rời nơi chôn rau cắt rốn Hà Nội khi chỉ còn đúng 4 ngày nữa là bước qua tuổi 16, tuổi dậy thì. Nơi tới là Sài Gòn. Tôi bay bằng máy bay Cosara được Không Quân Pháp trưng dụng để chở nhân viên và gia đình vào Sài Gòn khi hiệp định Genève chia cắt đất nước vừa được ký kết một tuần trước. Khi đó chưa có phong trào di cư, cậu bé ( hay chàng trai) sắp 16 tuổi lòng phơi phới lần đầu được đi máy bay tới một nơi xa tít, tuốt tận miền Nam đất nước. Sài Gòn, nơi tôi bắt đầu tuổi thanh niên. Cái tuổi đẹp nhất đời người của tôi tại Sài Gòn dài tới 41 năm, ăn đứt 16 năm tại Hà Nội, chốn thơ dại của tôi. Ký ức của tôi về thành phố thân thương này rất đậm đà. Đậm đà không kém người dân chính gốc Sài Gòn. Từ ngày thành phố mất tên, ký ức về Sài Gòn là ký ức chung của những người dân Sài Gòn, dân chính gốc cũng như dân ngụ cư.

CABO VERDE - Song Thao

Trước khi trái banh lăn tại World Cup 2026, nếu có ông nào vỗ ngực biết Cape Verde là cái giống gì thì có thể liệt ông này vào loại ôm một thùng thuốc nổ. Cape tiếng Anh là một mũi đất, tiếng Portugal là Cabo. Verde là màu xanh lá. Vậy cái mũi này mọc ở đâu? Thưa ở giữa biển Atlantic, nơi phía tây của Phi châu, ngang với Senegal. Cabo Verde gồm 9 hòn đảo núi lửa có người ở, 1 đảo không có người ở và vô số hòn đảo nhỏ khác. Thủ đô là Praia, nằm trên đảo Santiago. Ngôn ngữ chính thức là tiếng Bồ Đào Nha tuy nhiên ngôn ngữ thông dụng lại là tiếng Creole. Nếu rảnh rỗi ngồi rà qua bản đồ thế giới, chắc ít người nhận ra đất nước tí hon nằm dài trên 620 cây số này. Theo ước tính vào năm 2026, dân số chỉ vỏn vẹn có 491.200 người.  Con số khiêm nhường này lại thuộc nhiều sắc dân. Đa số là người lai Âu châu và Phi châu được gọi là mestico hay crioulo. Một số ít người Phi châu. Dân Âu châu chính gốc cũng chỉ là thiểu số gồm hậu duệ của người Bồ Đào Nha cũng như người gốc Ý, Pháp và Anh. Đặc biệt có một số nhỏ người Do Thái bị trục xuất từ bán đảo Iberia vào thế kỷ 15 và 16 và những thương gia Do Thái tử Maroc tới lập nghiệp từ thế kỷ 19. Phần lớn dân chúng theo đạo Công giáo La Mã.

TÔI COI WORLD CUP - Song Thao

Cả tỷ người trên thế giới treo mắt theo dõi đường banh, cứ chi ông mà bày đặt. Nhưng trong cái biển người tính bằng đơn vị tỷ đó có cặp mắt riêng của tôi. Nói thêm một chút cũng không phải thừa.

MA - Song Thao

Khi gia đình tôi theo đoàn người Hà Nội tản cư về các vùng quê, tôi mới 7 tuổi. Đầu tiên chúng tôi tới Sở Hạ rồi sau đó, để chắc ăn hơn, chúng tôi bỏ xa Hà Nội hơn nữa về làng Rùa. Trước khi tản cư, gia đình tôi sống tại làng Giáp Bát, ngoại thành Hà nội, một làng vừa quê vừa tỉnh, tỉnh nhiều hơn quê. Từ Hà Nội, chỉ vừa qua khu Khâm Thiên là tới làng tôi. Vỏn vẹn vài năm thơ dại tại làng, tôi cũng đã kịp có một con ma trong đầu.

CÁI TÊN NGỦNG NGẲNG - Song Thao

Ông thầy của tôi ở Đại Học Văn Khoa Sài Gòn tên Vương Hồng Sển, một cái tên không giống ai. Ông cũng là một ông thầy không giống ai. Tôi nhớ có lần ông nói trong lớp: “Qua nói cho các em biết. Sau này các em ra trường thành ông Cử ông Nghè, nói năng chi phải cẩn thận vì các em có bằng cấp. Cứ như qua đây muốn nói chi cũng đặng, chẳng ai bắt bẻ chi được”. Ông chỉ có bằng Brevet Elementaire, đậu trong khóa thi ngày 18/6/1923 nhưng vì những nghiên cứu về văn minh Việt Nam của ông nên được đặc cách dạy Đại học, môn Văn Minh Việt Nam. Bằng của ông chỉ là bằng Diplome! Cái tên Sển là độc đáo. Chính ông vẫn tự hào cả nước chẳng có ai có cái tên giống tên ông. Thực ra tên của ông khi khai để làm khai sanh đẹp hơn nhiều: Vương Hồng Thạnh. Nhưng người giữ sổ lục bộ người Hoa lại ghi là Sển theo cách phát âm của người Triều Châu. Năm 1915, khi ông được 11 tuổi, thân phụ của ông muốn làm khai sanh lại để đổi tên thành Thạnh nhưng ông không chịu. Ông nói: “Tôi nhứt định không đổi. Cha mẹ đặt tên làm sao tôi để y làm vậy. Mẹ tôi biết tôi với tên này thì xin để vậy để dễ nhìn dưới huỳnh tuyền”. Khi đó mẹ ông đã quy tiên.

ĐŨA - Song Thao

Đũa tre Việt Nam. Photo: afamily

Ông bạn Thiếu Khanh cùng viết với tôi trên báo Thời Nay từ sáu chục năm trước là một bậc thượng thừa về Anh ngữ. Ông vừa hoàn tất bộ “Từ Điển Phiên Dịch Việt Anh” dày tới 3700 trang. Đây là một công trình dài hơi tôi nghĩ phải mặn mà với chữ nghĩa lắm mới hoàn tất được. Ông rất cẩn thận khi soạn thảo. Ông đưa ra một ví dụ: “vơ đũa cả nắm” dịch sao cho người ngoại quốc rành rẽ được. Ông thử vào Google xem anh chàng ba xí ba tú này dịch ra sao. Ông vào 5 lần tất cả và nhận được 5 câu trả lời khác nhau. Lần cuối Google dịch: “Grab a handful of chopsticks at once”. Có thể hiểu theo nghĩa đen nhưng với người ngoại quốc chẳng bao giờ dùng đũa, thiệt khó cho họ nắm được nghĩa đích thực của thành ngữ này. Ông cho biết: “Ngay từ trước Công nguyên, Marcus Tullius Cicero (106 – 43 BC), một nhà hùng biện vĩ đại, một lý thuyết gia dịch thuật nổi tiếng của La Mã có ảnh hưởng đến nhiều thế hệ dịch giả về sau, đã nhận thấy không nên dịch sát nghĩa đen từng từ (word for word), mà phải chuyển ý của câu hay cụm từ từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác (sense for sense). Cho nên, có lẽ ở đây cách thích hợp nhất là ta phải tìm trong tiếng Anh những thành ngữ hay các expressions, tuy không nói gì đến Đũa nhưng có nghĩa gần với nghĩa gốc của câu thành ngữ tiếng Việt. Tôi tìm thấy vài idioms hay expressions như thế, và chúng được đặt vào các bối cảnh thích hợp để có những ví dụ dưới đây. Và mục từ này, kể cả phần Ghi Chú ở dưới, là một trang trong Từ Điển Phiên Dịch Việt Anh”. Phần ghi chú là một số thành ngữ tiếng Anh tương tự “vơ đũa cả nắm” trong nhiều ngữ cảnh khác nhau.

CHIA TAY CƯ XÁ THANH ĐA - Song Thao

Toàn cảnh xư xá Thanh Đa.

Cư xá Thanh Đa vẫn nằm trên bán đảo Thanh Đa, sao lại chia tay? Mặt bằng cư xá vẫn nằm đó nhưng cư xá không còn là cư xá cũ. Cái hồn cư xá của những năm trước 1975 đã mất, ít nhất là với những người đã từng dính líu tới cư xá này từ ngày thành lập.

CAO TUỔI - Song Thao

Ngày 1/10 mỗi năm là ngày quốc tế người cao tuổi (International Day of Older Persons). Năm nay nhờ có ông Hoàng Xuân Sơn nhắc mới nhớ. Tôi cũng thuộc loại cao tuổi, cao thước mấy không rõ. Nhưng cũng thấy khoái trong bụng khi có ngày quốc tế. Chẳng lẽ con chó con mèo có ngày quốc tế nhắc nhở tới mà mình lại không có sao? Năm nay ông nhà thơ họ Hoàng nhắc tới bài viết  “Ạch Đụi Tra Lão” của ông nhà văn Hồ Đình Nghiêm viết nhân ngày này từ năm 2019.

CHAY TỊNH - Song Thao

Chế độ ăn chay giàu protein từ đậu nành và sữa. Photo: Wiki commons

Bà Cilla Carden ở Perth, Úc, là người ăn chay trường. Hàng xóm láng giềng không được như bà. Họ nướng thịt thơm lừng. Bà than phiền mùi thịt nướng và khói làm bà khó chịu. Nhân tiện bà liệt kê thêm những thứ hàng xóm làm bà khó chịu bao gồm: trẻ con làm ồn, mùi khói thuốc lá, đèn trước cửa nhà họ sáng quá, súc vật họ nuôi kêu lớn quá, cây họ trồng trong vườn công cộng không vừa mắt bà. Bà than với báo Nine News: “Tôi không thể vui hưởng nơi sân sau nhà, tôi không thể ra ngoài đó”. Người hàng xóm, ông Toan Vu, đã chuyển lò nướng barbecue đi chỗ khác, không cho trẻ con ra chơi ngoài sân vào ban đêm, tắt đèn trước cửa để “dĩ hòa vi quý” nhưng bà vẫn chưa vừa lòng. Bà đâm đơn kiện. Tòa xử bà thua. Bà dọa tiếp tục kháng án lên tòa trên. Cư dân trong khu xóm hè nhau tổ chức một buổi barbecue tập thể và cho trẻ em thỏa thích chơi bóng rổ ngay sát khu đất nhà bà cho bõ ghét. Có tới 9 ngàn người hưởng ứng ngày “BBQ tập thể cho Cilla Carden”.

NGỦ RIÊNG, NGỦ CHUNG - Song Thao

Một nghiên cứu cho thấy có 35% các cặp vợ chồng 60 tuổi không còn ngủ chung với nhau, thậm chí không ngủ cùng phòng. Càng thêm tuổi, tỷ lệ này càng gia tăng: 55% ở độ tuổi 65, 70% ở độ tuổi 70 và 85% ở độ tuổi trên 80. Nghiên cứu là vậy nhưng thực tế ra sao, tôi rất muốn biết. Bạn bè tôi đều nặng tuổi hai vai nhưng không dễ mà hỏi chuyện tế nhị này. Nhưng qua những câu chuyện tếu táo với nhau, tôi thấy chuyện này tùy. Tùy theo nhiều chuyện, từ ngày còn xuân, qua ngày còn soan, tới ngày hết cả xuân lẫn soan. Chuyện ngủ nghê của người ta, tuy không còn là chuyện phòng the trướng rủ nhưng cũng còn nhiều ảnh hưởng của những ngày e ấp xưa rích xưa rang. Tò mò tới đâu cũng tới lúc phải chép miệng: đèn nhà ai nấy tỏ.

CHUNG QUANH “MÀU TÍM HOA SIM” - Song Thao

Bìa sách “Màu Tím Hoa Sim”

Hầu như ai trong chúng ta cũng biết bài thơ “Màu Tím Hoa Sim”. Không đọc thơ cũng nghe hát trong các bản nhạc “Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà” của Phạm Duy, “Những Đồi Hoa Sim” của Dzũng Chinh, “Tím Cả Chiều Hoang” của Anh Bằng, “Tím Cả Rừng Chiều” của Thu Hồ, “Chuyện Người Con Gái Hái Sim” của Hồng Vân, ba bài mang tên “Màu Tím Hoa Sim” của Song Ngọc, Duy Khánh & Trọng Khương, và Phạm Anh Ngọc. Tai chúng ta nghe , miệng chúng ta đọc nhưng sâu hơn trong bài thơ này chúng ta ít người biết.

HAIR - Song Thao

Hair tiếng Anh chỉ thị những thứ mọc trên người từ trên xuống dưới, trừ râu. Không biết tại sao lại có sự phân biệt này. Râu chỉ đàn ông và một số hiếm hoi các bà có lại được gọi là beard. Thực ra các bà chỉ có ria. Ria tiếng Anh gọi là moustache hay mustache là thứ mọc trên mép.

LẠI MỘT NOEL NỮA - Song Thao

Tính tới Noel năm nay tôi đã qua đúng 40 mùa Noel nơi đất lạnh này. Lạnh như thế nào, Canada đã nổi tiếng lạnh, tỉnh bang Quebec chúng tôi đang tạm cư còn…tủ lạnh hơn nữa. Riết rồi cũng quen. Không quen cũng không được với đám con cháu. Chúng cười khẩy mỗi khi các ông bà già than lạnh. Ở tới 40 năm rồi mà còn chưa quen! Những năm đầu thấy ít lạnh hơn, có lẽ vì còn ánh nắng quê nhà dự trữ trong người. Càng ở lâu càng thấy lạnh hơn, chẳng biết vì tuổi tác hay vì cái nắng Sài Gòn đã bị loãng đi mất.