Thiếu tướng Trần Bá Di (1931-2018)
Thời gian: năm 1994. Địa điểm: Khu Giải Trí Splendid China, Orlando. Trời
nắng chang chang, với cái nóng nung người của tiểu bang Florida vào mùa hè lối
90 độ F (32 độ C). Trước cửa tiệm bán hàng lưu niệm (Gift Shop) đông người, một
ông lão người Việt Nam đứng bán kem cho du khách. Xe bán kem có hình dáng như
cái thùng vuông dài, bên ngoài có sơn chữ và hình vẽ mấy bịch kem đông lạnh.
Khách khá đông, ông tươi cười với mọi người. Cách đó không xa, một du khách
Việt Nam khác, đứng tuổi, nhìn ông bán kem một cách chăm chú, nghĩ mình đang
gặp lại một người quen biết từ khi còn ở quê nhà mấy mươi năm về trước…
Khách lạ bước đến gần xe kem trong khi ông bán hàng đang bận rộn với khách.
Nhìn bảng tên gắn trên áo ông lão bán kem, khách lạ mừng thầm vì đúng tên người
mình quen biết. – Chà! “Tha hương ngộ cố tri”, còn gì quý cho bằng? – ông suy
nghĩ. Đợi đến khi xe kem vắng khách, người khách lạ lên tiếng: – Xin lỗi ông,
có phải khi xưa ông làm tỉnh trưởng tỉnh Cần Thơ không? Ông bán kem giật mình,
phản ứng ngay: – Không phải đâu, chắc ông lầm người rồi! Người khách lạ “cụt
hứng” rồi tự trách: – Mình hấp tấp quá, không lẽ khi xưa ông làm tỉnh trưởng,
giờ nầy lại đứng ở đây? Suy tới suy lui, khách lạ chưa chịu thua, nghĩ thầm: –
Rõ ràng tên ông trên thẻ trước ngực, sao lầm được? Dáng vóc cũng cao ráo như
xưa, nét mặt, cũng vậy, tuy phong trần hơn trước? Khách lạ trở lại ông lão bán
kem: – Thưa ông, tôi không lầm đâu, tôi nhớ ơn ông lắm, nhờ ông mà anh em nhà
thầu chúng tôi làm ăn rất thoải mái dưới thời ông về làm đầu tỉnh Cần Thơ. Thấy
người khách lạ quả quyết, ông bán kem mỉm cười: – Đúng là tôi, nhưng đó là
chuyện xa xưa rồi, nhắc làm gì?
Từ đó, người khách lạ kết thân với ông bán kem, vì thương mến một công bộc
liêm chính mà giờ này sa cơ thất thế. Trong mấy lần gặp gỡ sau đó tại tiệm ăn
ngoài Splendid China, khách lạ tâm tình với ông bán kem: – Em thường đấu thầu
xây cất cho tỉnh, đời mấy ông tỉnh trước, tụi em gặp khó khăn nhiều, nhưng từ
khi ông về làm tỉnh trưởng mấy năm 63 tới 65, tụi em dễ thở hơn nhiều, người
nào làm đúng luật lệ thi được trúng thầu, tụi em làm ăn thoải mái, bởi vậy, tụi
em nhớ ơn ông hoài… Gặp người tri kỷ, ông lão bán kem thổ lộ: – Tôi có giúp gì
ông đâu, đó chẳng qua là nhiệm vụ của tôi thôi. Tổng Thống tín nhiệm tôi, giao
chức vụ tỉnh trưởng là để tôi lo an ninh cho người dân, công tác chánh của tôi
là về mặt quân sự, dẹp CS quấy rối đồng bào. Dưới quyền tôi, có ông phó tỉnh
trưởng dân sự, mọi việc về hành chánh, tôi giao cho ông phó làm hết, nhưng tôi
có đặt tiêu chuẩn làm việc, là phải hết sức liêm chánh, không được ăn lối lộ
hay có hành vi tham nhũng, v.v… thì ta mới được lòng dân.
Trong thời gian ông bán kem tại khu giải trí Splendid China, cũng có một số
du khách người Việt Nam nhận ra ông, tỏ lòng thương mến, “tội nghiệp” ông. Ông
khẳng khái trả lời: – Cám ơn quý vị đã còn nhớ tới tôi, có cảm tình với tôi
nhưng xin quý vị đừng tỏ ra tội nghiệp cho tôi, tôi không thích như thế. Có gì
đáng phải tội nghiệp đâu? Cộng Sản nhốt tôi, giam cầm mấy mươi năm tù, ra được
xứ tự do, làm nghề gì đi nữa, miễn chính đáng, vẫn còn sướng hơn ở với CS mà!
Nhắc đến việc CS giam cầm, ông nhấn mạnh: – Không nên dùng chữ “tù cải tạo” đối
với chúng tôi, nhà tù CS là nơi chúng hành hạ, trả thù, hạ nhục người Quốc Gia,
tù là tù chớ không có “cải tạo” gì hết.
Thiếu tướng Trần Bá Di (1931-2018)
Ông bán kem trong khu giải trí Splendid China nói trên là cựu Thiếu Tướng
Trần Bá Di. Vinh danh một bậc đàn anh gương mẫu. Bài viết ngắn hôm nay chỉ nêu
vài sự kiện nổi bật, chớ không thể nói lên hết sự nghiệp to lớn của ông trên
chiến trường… Lúc còn là tỉnh trưởng Cần Thơ, cấp bực ông là Thiếu Tá, sau lên
Trung Tá. Ông nổi tiếng trong các trận đánh như sau:
– Giải tỏa tỉnh Vĩnh Long trong Tết Mậu Thân 1968. Sự việc diễn tiến như
dưới đây: Gần Tết Mậu Thân, (tháng 1/1968), hai ông đầu tỉnh là Trung Tá Nguyễn
Ngọc Diệp và Phụ Tá đi hành quân. Trên đường về, hai ông bị VC phục kích và bị
thương, phải chở vào bệnh viện điều trị… Tỉnh Vĩnh Long như rắn không đầu.
Thiếu Tướng Lâm Quang Thi, Tư Lệnh Sư Đoàn 9, chỉ định Thiếu Tá Dương Hiếu
Nghĩa tạm thời phòng thủ Vĩnh Long. Khi tiếng súng Tết Mậu Thân bùng nổ, Thiếu
Tá Nghĩa đã về Sài Gòn thăm gia đình và bị kẹt lại đó. Tướng Thi chỉ thị Đại Tá
Trần Bá Di, đang là Tư Lệnh Phó Sư Đoàn 9, vào Vĩnh Long để nghiên cứu tình
hình và đối phó với Việt Cộng. Vào chiều tối, một mình với máy truyền tin trên
lưng, ông được trực thăng chở đi, dự định đáp vào khuôn viên của tỉnh, nhưng
trực thăng bị VC bắn rát quá, phải thả ông tại cầu tàu, rồi từ đó, ông chạy bộ
vài chục bước vào được dinh tỉnh trưởng. Tại đây, ông bắt đầu liên lạc với các
đơn vị chiến đấu để lo việc phòng thủ, chỉ dẫn trực thăng, pháo binh… bắn vào
các điểm tập trung của VC. Nhưng VC vẫn cầm cự, quyết tâm đánh úp tỉnh lỵ, ông
phải xin tướng Thi cho tăng viện, nhờ vậy, mấy ngày sau, một Trung Đoàn của ta
mở đường tiến vào căn cứ của tỉnh. Sau cùng, ông chỉ huy phá tan lực lượng VC,
chúng bị giết hay đầu hàng gần hết.
– Trận đánh vào đất Miên. Danh ông càng nổi lên năm 1970, khi ông làm Tư
Lệnh Sư Đoàn 9 Bộ Binh đánh vào mật khu Ba Thu của VC trên đất Miên (tỉnh Tà
Keo), phá hủy cơ sở của chúng, tịch thu vô số chiến lợi phẩm… Ngoài ra, quân ta
còn tìm thấy nhiều nhà in và máy in tiền của Mặt Trận Giải Phóng, tiền này
chúng tính đem ra thay thế tiền VNCH nếu chúng thắng Miền Nam năm 1968. Ông
được thăng cấp đặc biệt tại mặt trận này.
Anh hùng sa cơ Đến năm 1975, khi VC vào chiếm miền Nam, chúng bắt ông và đày
ải vào các trại tù trong hơn 17 năm trời.
Hai năm sau khi VC thả, ông qua Mỹ năm 1993 theo diện HO (Humanitarian
Operation: Chương trình định cư tại Mỹ dành cho người bị CS giam cầm sau 1975).
Ba tháng sau khi hoàn tất thủ tục nhập cư, y tế, bằng lái xe, ông bắt đầu đi
làm tại hãng Dobbs, hãng chuyên cung cấp thức ăn cho hành khách trên máy bay.
Làm việc tại đây hơn 6 tháng, ông qua khu du lịch Splendid China như có nói
trên. Thời gian sau, ông xin vào làm tại Disney World với nhiệm vụ “trưng bày
hàng lên kệ” (floor stacker). Ông làm việc tại đây trong 12 năm trời, từ 1999
đến 2011, chỉ thôi việc vì bị đau nhức vào tuổi 80. Tổng cộng thời gian làm
việc tại Dobbs, Splendid China và Disney World, ông đã đóng thuế Liên Bang Hoa
Kỳ 18 năm, quá tiêu chuẩn 10 năm để được tiền hưu.
Có lần, một giám thị ở Disney World khuyên ông: – “You” lớn tuổi rồi, sao
“you” không ở nhà nghỉ cho khỏe? – Tuy tuổi đã cao nhưng sức khỏe còn tốt là
tôi không nghỉ! – ông đáp ngay. Cũng có người thấy ông cao tuổi, hỏi ông: – Cụ
đi làm chi cho khổ, ở nhà lãnh tiền trợ cấp có sướng hơn không? Câu trả lời: –
Tôi không “chơi” mấy thứ đó. Tôi rất tự hào không “ăn” một ngày tiền an sinh xã
hội, tiền già, tiền tàn tật… Đối với anh em chúng tôi ở tù CS, người Mỹ dành
một chương trình đặc biệt để đem chúng tôi đến xứ tự do, hưởng được cuộc sống
an toàn trong công bằng, chừng đó thôi đủ để mình biết ơn chính phủ và nhân dân
Hoa kỳ rồi, vì lẽ đó, tôi không muốn ngồi chơi để lãnh tiền cấp dưỡng, tạo thêm
gánh nặng xã hội cho đất nước này trong khi tay chân còn lành lặn, còn đủ sức
khỏe để đi làm.
Theo trên, tướng Trần Bá Di là một người rất đặc biệt. Khi còn trong Quân
Đội, ông là một công bộc liêm chính, một cấp chỉ huy tài ba, gan dạ, bình dân,
yêu thương lính. Đến tuổi cao niên, ông vẫn giữ khí phách của một người hùng.
Thiếu Tá Nguyên Kim Sơn, cựu Chỉ Huy Trưởng Pháo Binh Sư Đoàn 9 Bộ Binh, từng
làm việc dưới quyền của tướng Trần Bá Di, có viết trong tuyển tập “Cái Chết Của
Một Dòng Sông” như sau: “Thiếu Tướng Trần Bá Di có tấm lòng hiền hòa đức độ nên
được thuộc cấp kính trọng và thương mến. Ngày ông rời khỏi Sư Đoàn 9 Bộ Binh,
quân dân tỉnh Vĩnh Long đã giăng biểu ngữ khắp đường phố trong tỉnh lỵ để tỏ
lòng thương mến và luyến tiếc ông”.
Mặt khác, trong phúc trình 6 trang giấy gởi về chánh phủ Hòa Kỳ ngày 5 tháng
12 năm 1973, Đại Sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam, Graham Martin, có ca ngợi cuộc đời và
binh nghiệp của tướng Trần Bá Di trải qua mấy mươi năm chỉ huy các đơn vị tác
chiến trên chiến trường miền Nam, từ cấp Trung Đội, Đại Đội, Tiểu Đoàn, Trung
Đoàn, đến Sư Đoàn… Nhắc đến sự liêm chính của tướng Di, phúc trình của Đại Sứ
Martin có ghi một đoạn như sau: “Gia đình có 4 con, ba trai một gái từ 17 đến 8
tuổi. Báo cáo cho biết là gia đình ông sống bằng lương bổng nhà binh của ông và
không có ghi nhận hành vi tham nhũng nào của ông hay của phu nhân ông”. Nguyên
văn Anh văn như sau: “They have four children, three boys and a girl from 17 to
8. The Di’s reportedly live on his military income and there has been no
mention of corrupt activities on his or his wife part” Tài liệu trên được chánh
phủ Hoa Kỳ giải mật ngày 13 tháng 8, năm 2009.
Thiếu Tướng Trần Bá Di mất ngày 23 tháng Ba, năm 2018, tại Orlando, Florida,
hưởng thọ 87 tuổi. Người đời có câu: “Hùm chết để da, người ta chết để tiếng”,
Tướng Trần Bá Di ra đi để lại danh thơm muôn đời!
Lê Văn Hưởng