Gia Đình, Gemini vẽ
À Ơi, Ru Con
Tất cả mười đứa con đều được Mạ thương đặc biệt. Con đầu, con út tất nhiên được thương thật nhiều. Con lập gia đình trễ, hoặc có con muộn, con qua Đức chậm phải chịu phận uống nước đục, con qua Đức sớm phải xa Ba Mạ khi tuổi vừa xong trung học, con trực tiếp chăm sóc Ba Mạ… Tất cả đều có lý do để được Mạ thương thật nhiều. Riêng tôi, chẳng có lý do nào rõ ràng, nhưng tôi vẫn cảm thấy tình thương vô bờ của Mạ. Mạ thương mỗi đứa con đặc biệt, đơn giản vì bầy con là con của Mạ. Tôi cảm động rưng rưng khi anh cả nhắc chuyện ngày xưa. Anh kể, lúc tôi còn bé, Mạ thương tôi lạ lùng. Cứ trước khi đặt tôi vào trong nôi để ngủ, Mạ hun tôi không biết bao nhiêu lần. Mạ vừa ru, vừa hò: “À ơi, ru con, con ngủ cho muồi…” Tiếng hò ru con của Mạ cứ theo anh, văng vẳng trong tai mỗi khi anh nghĩ đến Mạ. Lúc đó, dù còn quá nhỏ, nhưng những lời ru ngọt ngào của Mạ đã khắc sâu vào tâm khảm tôi.
Ba kể, Mạ hay nựng nịu hai đứa út song sinh, nói, ai đem núi
vàng tới, Mạ cũng không đổi hai cục cưng của Mạ. Hai đứa út vẫn thích nằm ngủ gần
Mạ, dầu khi đã lớn bộn.
Vợ Chồng Có Đôi
Ở Đức, Mạ luôn để phần dẫn đường cho Ba. Ba đi đâu, Mạ theo
đó. Có lần, Ba đi mua bánh mì, Ba làm rơi tấm hình của Mạ, do sơ ý lúc lấy tiền
trong ví. Đến chiều, khi hai chị em tôi đi ngang tiệm bánh mì, cô bán hàng ngoắc
ngoắc, kêu vào đưa tấm hình. Cô nói: “Hình của Mẹ các em đó.” Ở những con đường
của thành phố Bad-Nauheim, rất nhiều người đã thành thân thuộc với hình ảnh đôi
vợ chồng già người Việt. Những tháng trời đẹp, Ba Mạ tham gia các chuyến du ngoạn
dành cho công dân cao niên, do thành phố tổ chức.
Thỉnh thoảng Ba Mạ đi chơi ở những tỉnh lân cận. Ba có giấy
chứng nhận tàn tật, miễn mua vé, chỉ cần vé cho Mạ mà thôi. Ba Mạ đến mua vé ở
máy tự động. Ba nhìn hình vẽ con nít trên nút bấm, Ba nghĩ đó là phụ nữ, nên bấm
ở nút đó, mua vé cho Mạ. Nghe Ba Mạ kể lại, mấy đứa con cười thích thú, thấy nhầm
lẫn của Ba Mạ dễ thương hết sức.
Mùa hè, Ba loay hoay nhiều giờ ngoài vườn. Mạ làm ly nước
cam đem cho Ba. Ba nghỉ tay. Hai ông bà ngồi trên xích đu, uống nước cam, nhẩn
nha nói chuyện với nhau. Người hàng xóm quan sát, nói với chúng tôi: “Đó là cặp
vợ chồng hạnh phúc nhất trần gian.” Ba Mạ học được công thức nước uống dưỡng
sinh: xay táo, cà rốt, cần tây, mướp đắng. Thời gian tôi về nhà Ba Mạ, sáng nào
Mạ cũng nhắc tôi làm nước sinh tố đặc biệt để Ba uống sớm cho công hiệu.
Bầy cháu nội ngoại
Bầy cháu nội ngoại, ít nhiều đều có những kỷ niệm thật thắm
thiết với Mạ.
Khi vợ chồng anh cả có con đầu lòng, chúng tôi còn ở Việt
Nam. Mạ ngắm nhìn thằng bé trong hình, mơ ước đến ngày được gặp con, cháu, để bồng
ẵm, nựng nịu đứa cháu đầu tiên. Những cháu ra đời khi Ba Mạ đã qua Đức, các bà
mẹ trẻ đều có hạnh phúc được Ba Mạ đến chăm sóc một vài tuần. Ba Mạ tạo thành
“truyền thống” nuôi đẻ. Ba Mạ đi lưu diễn từ bắc chí nam. Khi nào có đứa cháu
ra đời, Ba Mạ thu xếp gồng gánh đến nhà chăm sóc cháu vài tuần.
Khi Ba Mạ qua Đức, con trai tôi được 10 tháng. Nhớ đến câu
“Ăn cơm với cá, như mạ với con”, tôi thích con gọi tôi bằng Mạ. Khi ngồi chơi với
con có Mạ, tôi xưng Mạ với con tôi, Mạ nói: “Thôi, con đừng xưng Mạ với cu Bê,
chữ Mạ của thời xưa rồi.” Thời gian tôi đi học ở đại học Frankfurt, Bê được ông
Ngoại đón từ vườn trẻ về nhà ông bà Ngoại. Buổi chiều, đi học về, tôi đến nhà
Ba Mạ để đón Bê. Hôm nào muốn đi chợ, Mạ chuẩn bị sẵn. Tôi chở Mạ và Bê đi chợ.
Thuở đó, chợ chỉ mở cửa đến sáu giờ chiều. Tôi đang chạy xe, Bê ngồi sau nói vọng
lên:
- Mẹ ơi, Mẹ phải chạy nhanh lên, chớ không thôi đến nơi là
chợ đóng cửa.
Thấy vận tốc chạy xe như rùa của mẹ, Bê ngại, “bò” tới nơi sẽ
hơn 6 giờ chiều. Mạ chỉ băn khoăn, trễ quá, giống chợ chiều ở Việt Nam, sợ thịt
ôi, cá ươn, rau héo. Tôi trấn an Mạ:
- Chỉ sợ trễ, họ dẹp hàng thôi. Chứ chợ ở đây họ bán hàng giờ
nào cũng phải bảo đảm phẩm chất của hàng hóa.
Mua đầy đủ hàng hóa, trời còn sáng, Bê xin ra cầu tuột sau
chợ chơi. Mạ nhắc chừng:
- Bê ơi, Bê ơi, chạy chậm, không thôi té đau.
Tôi xong đại học, có việc làm ở München, tít tận miền nam nước
Đức. Gia đình nhỏ của tôi phải dọn nhà. Bê buồn lắm, phải xa nhà ông bà ngoại
hơn 500 cây số. Tôi cắt nghĩa cho Bê, rằng chúng tôi phải làm việc để kiếm tiền
ăn ở. Bê không hiểu, nói:
- Ba Mẹ không cần mua đồ ăn. Mình chỉ cần qua ông bà Ngoại
là có cơm ngon rồi.
Khi tôi sinh Bê, Ba Mạ chưa qua, tôi không có được hạnh phúc
được Mạ nuôi đẻ. Bê tuy không được may mắn có ông bà Ngoại khi chào đời. Nhưng
có hạnh phúc sống bên ông bà Ngoại một thời gian. Bê chơi lúc thúc cả ngày với
bà Ngoại, vậy mà đến giờ mẹ về, cu cậu giả đò đau ốm hoặc trốn đâu đó. Tôi đi
tìm Bê thì nghe tiếng Mạ cười, nói với Bê:
Nghệ Thuật Nấu Ăn
Nhớ những ngày tết xưa, dù bận rộn với tiệm sách, Mạ vẫn sắp
xếp làm bánh mứt. Những ngày cuối năm, thuở gia đình ở Quảng Ngãi, mùi mứt gừng,
bánh thuẫn thơm lựng trong nhà. Mạ gói bánh in bột nếp, bột mình tinh, bầy con
cũng được tham gia, cắt giấy bóng kiếng, lâu lâu xin Mạ cho tập gói. Hoặc cắt
rua hai đầu để gói kẹo hột sen. Khi anh cả đi du học, có lẽ anh kể bên Đức
không có nước mắm, nên Mạ thắng nước mắm với đường trong chảo. Nhìn hơi từa tựa
kẹo bùn. Không biết rồi sau đó, Ba Mạ có gởi được món ăn đặc biệt qua Đức
không.
Mạ hay làm thịt chà bông, Mạ gọi là thịt chấy, để sẵn từng
hũ, phân phát cho bầy cháu. Mấy đứa cháu mê ăn cơm với thịt chấy của bà nội. Thấy
Mạ làm cực quá, em trai tôi hỏi công thức về tự làm. Nhưng mấy đứa nhỏ phụng phịu:
“Thịt Ba không ngon. Thịt Bà Nội ngon hơn”. Món cá kho rau răm của Mạ tuyệt vời.
Bê ghiền món cá kho. Thỉnh thoảng tôi bày cá ra kho. Bê nhận xét: “Mẹ kho cá
cũng ngon, nhưng chưa bằng Bà Ngoại”. Bê nhắc món cá hun khói kho bất hủ của Bà
Ngoại. Do là, có lần, cá hồi hun khói hạ giá, nên mua nhiều. Ăn với bánh mì đã
ngán, mà vẫn còn. Vậy là Mạ có sáng kiến, cuốn cá tròn tròn, kho với rau răm.
Ai dè, món cá hồi kho này lại ngon độc đáo.
Lúc mới qua Đức ở trại chuyển tiếp, Mạ học cách làm nem của
người cùng trại. Mỗi mùa Giáng Sinh, Mạ tận dụng giấy gói quà gói ngoài bọc
nem. Tụ tập ở nhà Ba Mạ qua mùa tết tây, Mạ phân phát nem cho bầy con cháu. Ai
nấy ra về với những lọn nem xanh đỏ vui mắt và thật ngon. Món thịt kho tàu của
Mạ đặc biệt lắm. Miếng thịt nâu óng, ăn cơm hít hà, ăn lủng nồi cơm luôn. Ba Mạ
đi chợ mỗi ngày. Lúc thì Ba Mạ mua yoghurt “hàng hiệu” ở siêu thị. Có khi, Ba Mạ
mua ở chợ trái cây những bịch to có nhiều loại rau cải khác nhau. Ba Mạ mua vài
loại bánh mì, bánh ngọt ở tiệm quen. Để lúc chiều chiều, con cháu ghé chơi, buồn
miệng, có chi mà nhai. Kẻo không thôi, như kiểu nói giỡn chơi của Mệ Nội, của Mạ,
hở miệng chó nó... ẻ vô. Mạ thích con gái đưa đi chợ hơn. Vì con gái kiên nhẫn,
chờ Mạ chọn lựa những miếng thịt thăn ngon nhất để làm thịt chấy. Có khi lựa
xong, Mạ thấy miếng thịt khác ngon hơn, Mạ muốn đổi. Tất cả chỉ vì Mạ muốn nấu
bữa cơm ngon, các món khoái khẩu cho con và cháu. Ba ăn chay, Mạ cũng ăn theo
Ba. Thỉnh thoảng Mạ ăn dặm chút thịt cá, nhưng rất ít. Ngày ở trại, Ba gọi Mạ
là phi hành gia. Mạ mua bao hành 5 ký lô, xắt mỏng rồi phi hành trong dầu, bỏ sẵn
từng hũ thủy tinh phân phát cho các con. Mạ nói, để mấy đứa đỡ mất thì giờ và đỡ
hôi nhà. Khi kho nấu, chỉ múc ra một hai muỗng hành phi bỏ vô là món canh, món
xào thơm tho mặn mà. Vào xuân, khi lá gai Brennessel (nettle) lên
mơn mởn, Ba Mạ đi thu hoạch lá chuẩn bị cho những đợt bánh gai. Bánh gai của Ba
Mạ luôn đắt hàng. Ai có mặt cũng ăn thử và xin để dành cho những người không đến
được.
Những Ngày Cơ Cực
Tiệm sách đã bị mất ngay năm 1975. Đến 1976 quán cà phê của
gia đình bị tịch thu đã làm rúng động thị xã nhỏ bé. Lúc đó Mệ Nội vẫn còn ở với
chúng tôi. Mệ và mấy Mạ con bị dồn về căn nhà nhỏ ở ngoại ô. Ra khỏi nhà, chúng
tôi chẳng được đem gì theo ngoài vài bộ áo quần và ít chén bát. Sau đó vài
ngày, là đợt đi thăm nuôi tù cải tạo. Mạ bới xách chuẩn bị thăm Ba. Mạ ngồi chờ
xe lam ở quán cơm bến xe, bác chủ quán hỏi thăm có phải Mạ vừa bị tịch thu nhà
không? Đó là bác Kh., một người không quen biết, đã mở lời, rủ Mạ đến bán hàng
chung với bác. Thật là cơ duyên lành. Trong lúc khốn đốn trắng tay, Mạ chưa biết
làm gì để lo cho Mệ, để thăm Ba và nuôi bầy con, để có kế sinh nhai, lại gặp
người giúp đỡ. Trong thời gian ngắn, quán cơm thay đổi nhiều. Khách hàng đến
đông hơn vì bây giờ quán cơm có bà Uyên, là Mạ. Thời gian đầu, những tối sau
khi đóng cửa tiệm cơm, mấy Mạ con về nhà ngủ. Tôi nhớ, có tối, thấy đường khuya
vắng, mấy chị em đưa xe đạp cho Mạ thử đạp. Mấy Mạ con tức cười, rúc rích suốt
đường về.
Sau đó, chị lớn của tôi về Quảng Ngãi thu xếp cho tôi và hai
đứa em trai vô Sài Gòn. Em gái và hai đứa út ở lại với Mạ. Thời gian này, các bạn
của em tôi hay lui tới và có nhiều kỷ niệm với Mạ. Bạn em kể lại, dường như
ngày nào mấy đứa cũng có mặt ở quán cơm để chơi với em, rồi cùng rửa chén, cùng
bưng cơm cho khách. Sau đó, cùng ăn vụng mứt củ mình tinh, Mạ làm để dành đi
thăm nuôi Ba... Ngày đó, củ mình tinh được Mạ chế biến thành từng miếng mứt rim
đường đen ngon ghê lắm. Bao năm rồi, bao nhiêu thứ cao lương mỹ vị vẫn không
sánh nổi với miếng mứt ăn vụng ngày xưa.
Mỗi mùa hè mấy chị em thay phiên nhau về Quảng Ngãi thăm Ba
Mạ và mấy đứa em nhỏ. Hết hè, đám con vô lại Sài Gòn. Mạ chuẩn bị nào là xôi ngọt,
có đậu đen, gừng, mè, thịt cá kho mặn, ruốc kho sả. Ngoài ra, Mạ có món mỡ ướp
đường để được lâu, dùng kho cá rất ngon. Lúc đó hai đứa út còn nhỏ quá, Mạ
không muốn xa hai đứa, nên giữ ở lại Quảng Ngãi. Thế mà, phường khóm không chứng
giấy cho hai đứa nhỏ vào lớp một vì là con của “ngụy quyền”. Mạ đành phải đứt
ruột gửi hai đứa vô Sài Gòn ở với mấy anh chị để khỏi thất học.
Sở Thích Văn Nghệ
Mạ rất thích xem ca nhạc. Mạ luôn là khán giả thưởng thức hết
lòng những màn văn nghệ của tiệc cưới. Những lần đi coi đại nhạc hội, Ba không
ngồi lâu vì tiếng nhạc to. Nhưng Mạ rõ là khán giả ái mộ, trân trọng lời ca, tiếng
hát của ca sĩ. Mạ luôn lắng nghe chương trình cho đến hết giờ.
Những khi các con, cháu của Mạ đóng góp văn nghệ ở tiệc
tùng, đám cưới, Mạ là một khán giả, thính giả tuyệt vời. Mạ chăm chú nghe, ngắm,
khuôn mặt Mạ rạng ngời niềm vui. Mạ không chỉ khen thưởng những màn trình diễn
trên sân khấu, mà Mạ còn trầm trồ khi bầy cháu nội ngoại có những tiết mục bỏ
túi những lúc gia đình tụ họp. Như khi mấy đứa cháu nhỏ lúc lắc hát “mua vịt,
mua vịt” (move it), hoặc nhảy lưng tưng ca “ghế đâu ghế đâu” (get
down). Trong mắt của Mạ, bầy cháu nội ngoại đều là những ca sĩ có tài năng.
Ôi, biết bao nhiêu kỷ niệm đầm ấm, ngọt ngào với Mạ yêu. Đã
có những ngày tháng gian nan, thống khổ. Mạ không quản ngại khó khan. Mạ không
nề hà, nhọc nhằn. Với trái tim bao la như biển, với vòng tay bao dung rộng mở,
Mạ ôm ấp, nâng niu bầy con, nuôi dưỡng chúng con nên người. Dẫu cuộc sống có
đôi lúc trắc trở, không như ý, nhưng với hành trang Mạ khoác lên vai chúng con,
bầy con của Mạ có được vốn liếng yêu thương vô cùng quý giá. Giờ đây, chúng con
không còn diễm phúc bông hồng cài áo. Nhưng Mạ vẫn luôn trong tâm, trong trí của
tụi con. Mạ mãi là bóng mát che chở cho tụi con trong cuộc đời.
Hoàng Quân
