Ca sĩ Thu Vàng
Thành phố Santa Ana đã thực chan hòa cái nóng mùa hè.
Mở những cánh cửa sổ cho có chút gió đêm ra vào, tôi ngồi một mình trong
bóng loang lổ của ánh đèn hắt từ ngõ nhỏ bên ngoài, tưởng mình có thể chìm
xuống. Y như cảm giác khi nghe tin cha mất. Giờ thì một người của âm nhạc, một
giáo sư uyên bác, mà tôi vô cùng ngưỡng mộ kính yêu, cũng vừa ra đi. Một ngôi
sao đã bay về vùng trời miên viễn ánh sáng*. Để lại một khoảng trống thẳm buồn,
có lẽ nói, cho mọi người cũng không sai. Nỗi buồn này của tôi có theo được bước
Người để thỏ thẻ những hạt nước mắt đưa tiễn hay không, một đoạn đường quyến
luyến ngắn ngủi nữa thôi…
Không hiểu sao, tôi lại rất muốn nghe tiếng hát Thu Vàng trong lúc này. Và
trong không khí xa vắng, tiếng hát như gần gũi, thầm bảo tôi, có khóc thì xin
hãy tràn mi đi… Cứ thế tôi miên man theo tiếng hát, bay ra ngoài khung cửa, đậu
trên những ngọn lá đang phe phẩy gió mùa hè. Có thể tôi sẽ thấy bóng Người cuối
trời mây trắng kia…
Ơ kìa người hát có tên là Thu Vàng, đang hát những bài mùa thu và đêm, tôi biết
rồi, chỉ vì lòng tôi đang thu quá trước nỗi chia xa này, và Thu Hát** là nỗi an
ủi tôi tìm về. Hình như nghe hát để trốn những hạt nước mắt muốn rơi. Khóc
Người. Trong cảm xúc ấy tôi gõ những con chữ…, cảm ơn tiếng hát bạn đã cùng tôi
giây phút nặng lòng.
Nhớ năm ngoái, tôi tình cờ may mắn được quen với Thu Vàng, từ Việt Nam sang
chơi, qua anh Thân Trọng Mẫn, anh tới nhờ cái máy tính để trình bày thiệp mời
dự buổi hát của Thu Vàng tại Santa Ana. Hôm đó vì mới mổ xong tôi đã không thể
tới dự, và được Thu Vàng tặng mấy CD nhạc. Tôi thường xuyên nghe Thu Hát từ ấy,
mỗi lần nghe cảm như kỷ niệm xưa đang tươi rói và hẫng đi như lại vừa đánh mất
nó…, không cắt nghĩa được, chẳng hạn, khi nghe Bạch Yến cất lên “… ta lê
bước chân phong trần tha phương” thì cứ như cả đêm đông đều bị quyến rũ
bởi giọng hát và trời đất cũng phong trần theo. Nên phải là Đêm Đông với Bạch
Yến, mới được. Cũng như khi Khánh Hà buông câu “… bước chân về căn gác
nhỏ”, cái âm “nhỏ” hát ra theo kiểu kìm lại một nỗi ưng ức, hắt vào ta khí
lạnh u trầm mùa đông. Nên chỉ Khánh Hà với Mùa Đông Sắp Đến của Đức Huy, mới
chịu. Cũng vậy, khi nghe Thu Vàng, và chỉ mỗi chất giọng ấy, là thấy tiếng
thoảng nhẹ, hiu buồn của mùa thu, âm trong, thanh mà hàm ẩn khắc khoải qua
giọng ngân và láy… em có nghe bên ni lạnh như bên nớ… âm “nớ” dài ray
rứt, không gian chỉ còn là một đường chỉ mỏng manh, nếu hạt lệ này rơi xuống
chắc tất cả sẽ không còn manh mối nào nữa với thời gian, để chỉ thành nỗi nhớ
Người, … bây giờ đã âm dương nghìn trùng…
Có phải tự ngàn xưa trong thơ, gió đã là một hình tượng được gắn với nỗi ly
biệt, thương nhớ, mà đêm nay tiếng gió từ Thu Hát, tôi cũng nghe ra nỗi chan
chứa như vậy? Như trôi cùng tôi cái đồng điệu của mất mát đang có này. Một
giọng hát cất lên khiến ta nghe ra tri âm, thì nó trở nên tri kỷ.
Tôi biết Thu Vàng có không ít tri kỷ, dù chị ít xuất hiện, chỉ thu đĩa rồi
tặng bạn hữu, hoặc hát mê say ở nơi chỉ có bạn thân. Và những người nghe như
tôi, một căn phòng vắng, một đêm rất đầy, một nỗi sầu chưa vơi, đó là những hòa
âm chuẩn nhất với thánh thót buồn của tiếng hát Thu Vàng. Một âm giọng đẩy đưa
người nghe lên nhiều cung bậc cảm xúc, đặt người ta vào nơi chốn vừa thực vừa
mơ, và xóa thời gian dưới tiếng rót trong trẻo của âm thanh.
Nhà Văn Nguyễn Đông Nhật nói, “tiếng hát Thu Vàng như thể là tiếng kinh
cầu của một trái tim biết dâng hiến cho đời những nhịp đập nồng nàn, tha thiết
và như đang biến mỗi phút giây này trở thành mãi mãi…”
Nhà văn Đặng Tiến nói, “… khi xuất thần -những trắc ẩn bỗng thăng hoa
thành tiếng hát. Tiếng hát Thu Vàng…, óng ả, đầy cảm xúc và truyền cảm. Cũng
không lấy chi làm lạ, xưa nay vẫn vậy -nghệ thuật là dấu chân loài người để lại
sau khi qua những thử thách. Nghệ thuật là khả năng con người biến định mệnh
thành tiếng hát…”
Như thế thì Thu Vàng hẳn đã đặt cảnh ngộ vui buồn trong đời thành tiếng hát
gió thu để thổi vào những khung cửa chờ? Thành tiếng hót họa mi tha nắng xuống
chỗ ngồi trong đêm của người đang nhớ Người xa vắng? Thành tiếng hót chiền
chiện đưa bước chân Người về mái ấm quê hương? Nếu thế thì, tiếng hát ơi, xin
cứ mãi đồng hành nơi cõi nhân gian…
Có một bài thơ tôi viết đã lâu. Viết từ cảm xúc tiếng gió về đầy khung cửa
sổ đêm, nghe như tiếng thở chuyện đất trời. Bây giờ tôi mới biết có một giọng
hát chuyên chở tiếng gió ấy, thao thức như tiền kiếp về, trong hương quỳnh,
trong ánh trăng, trong giấc mơ trần thế, trong mất còn dâu bể, đúng là tất cả
hình ảnh được khơi gợi từ tiếng hát Thu Vàng, nên xin chép lại, trân trọng tặng
bạn, để hiểu vì sao trong nỗi đau trước phút đi xa của Người, tôi đã phải nương
tựa vào tiếng hát bạn đến thế, âu cũng là duyên nợ nhau…
NỬA ĐÊM NGHE HÁT
Nửa đêm, tiếng hát
Như gió thổi tràn
Hương hoa hương cỏ
Thơm lừng gối chăn
Nửa đêm, ánh trăng
Soi tình vạn cổ
Run rẩy trăm năm
Về trong quỳnh nở
Nửa đêm, tiền kiếp
Hóa thân lời ca
Lá nằm thiêm thiếp
Đổ lệ tài hoa
Nửa đêm, chiêm bao
Mênh mang trần thế
Lời nào xôn xao
Buộc lòng dâu bể
1982 (trong tập thơ Trăm Năm, NXB Khánh Hòa, 1991)
Lần đầu tiên nghe Thu Vàng hát tôi cảm xúc đến ngấn lệ, và tôi nhớ ngay bài
thơ này của mình. Những điều viết trong đêm xưa ấy bỗng dưng đêm nay tôi thấy
nó lọt hẳn vào cõi hát Thu Vàng.
Lúc này cũng đã nửa đêm, tiếng hát ở bên cạnh tôi, như thể đang cùng thắp
nén tâm hương theo bước chân Người. Cộng vào nỗi buồn ly biệt, tôi sững đau vì
giọng hát đổ lệ tài hoa này.
Santa Ana,
Rạng sáng ngày 25.6.2015
Nguyễn Thị Khánh Minh
* GS Trần Văn Khê, vừa qua đời vào rạng sáng 24-6 tại Sài Gòn, hưởng thọ 94 tuổi. Trong bài, nhắc đến GS, tôi dùng chữ Người.
** tên một CD của Thu Vàng.
