Chiếc
bánh đón mừng người thân đến Mỹ định cư qua diện ODP sau 15 năm làm thủ tục
(Ảnh: Bùi Văn Phú)
Sống ở Mỹ rồi, chúng ta thường nói:
“Đây là quê hương của di dân, đất nước của cơ hội.”
Nhiều thế kỷ trước di dân đã đến đây
lập nghiệp, xây dựng nên đất nước này và cơ hội đã mở ra cho mọi người đến đây
sinh sống, từ kinh doanh, giáo dục, phát triển tài năng cho đến những phúc lợi
được hưởng.
Đó là điều khiến cho nước Mỹ trở nên
hấp dẫn và lôi cuốn nhiều người, trong đó có hơn một triệu người gốc Việt.
Nói về hành trình đến Mỹ thì mỗi gia
đình đều có câu chuyện riêng với những đau buồn cùng niềm vui.
Người vượt biển, gọi là thuyền nhân,
khi quyết định ra đi là lao mình vào cửa tử. Hành trình đó gian nguy biết bao
trước khi đến được các trại tị nạn ở Đông Nam Á.
Đời sống trong trại tị nạn là những
ngày đợi mong, một vài tháng hay vài năm là thường tình. Đợi tin gia đình, tin
bạn bè ở nước ngoài. Đợi được gặp phái đoàn các quốc gia nhận người tị nạn để
phỏng vấn, mong được đi định cư ở một nước thứ ba.
Khi loa phát thanh trong trại truyền
đi các bản tin buổi sáng, tin buổi chiều thì cả trại yên lặng nghe vì sau phần
tin tức, thông tin về sinh hoạt trại là đọc danh sách kêu đi phỏng vấn, đi khám
sức khoẻ, kêu bổ túc hồ sơ, kêu lên đường định cư hay báo tin có thư của người
thân, của bạn bè từ nước ngoài.
Nghe tên mình hay tên gia đình, kèm
theo với số tàu, vang lên trên loa là trong lòng tràn ngập niềm vui.
Sau làn sóng thuyền nhân, nhiều
người Việt nữa đã đến Mỹ theo diện con lai và HO (cựu tù cải tạo). Đi theo
những diện này tuy không phải đối phó với hiểm nguy trên biển, trong rừng nhưng
cũng là một hành trình đầy lo âu mỗi khi bị trục trặc giấy tờ hay hồ sơ y tế có
vấn đề.
Đến được Mỹ rồi làm sao sinh sống.
Những thông tin liên hệ truyền đi qua các sóng phát thanh của VOA, BBC hay của
người đi trước có khi bị suy diễn sai lạc.
Một bác HO sau khi đã đến Mỹ kể cho
tôi nghe điều mà bác nghe ngóng được khi còn ở trong nước là chính phủ Hoa Kỳ
sẽ trả tiền lương phục vụ trong quân đội kể từ ngày 30/4 cho đến hết thời gian
bị giam trong trại học tập cải tạo.
Lúc tôi còn làm việc trong các trại
tị nạn hồi cuối thập niên 1980, một buổi chiều có một chú ghé thăm và cũng hỏi
tôi hư thực về chuyện này, tôi trả lời là không có chuyện trả lương và nói với
chú rằng nếu được chính phủ trợ cấp thì đó là chính sách dành cho mọi người tị
nạn vào Mỹ, dù là người Việt, người Afghanistan hay người Iran, Iraq đều được
hưởng quyền lợi như nhau.
Tôi đưa thí dụ là một gia đình với
hai vợ chồng và ba con nhỏ dưới 18 tuổi có thể lãnh tiền trợ cấp gồm cả phiếu
mua thực phẩm là khoảng 2 nghìn đô một tháng. Chuyện này không có gì lạ ở Mỹ vì
đó là chính sách giúp người có thu nhập thấp của chính phủ.
Nếu con cái đến tuổi vào đại học, 18
tuổi trở lên, đi học ESL, học chính qui ở các đại học hay học nghề cũng được
chính phủ trợ cấp cho ăn học mà không phải tốn một đồng nào.
Nhiều người mới đặt chân đến Mỹ,
chưa hiểu nếp sống mới và thường so sánh trợ cấp nhận được với đời sống ở Việt
Nam thì là một số tiền quá lớn mà tự dưng nước Mỹ lại cho không như thế.
Đều đặn nhận được tiền trợ cấp mỗi
tháng nên có diễn giải đó là cách Hoa Kỳ tiếp tục trả lương cho những người đã
từng phục vụ chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Không hiểu ngọn nguồn những lời đồn
này từ đâu mà có.
Với những chính sách giúp người mới
nhập cư ổn định cuộc sống, xây dựng lại cuộc đời và có nhiều cơ hội vươn lên
nên nước Mỹ luôn thu hút di dân khắp nơi trên thế giới.
Số người được nhập cư vào Mỹ tăng
giảm tùy theo chính trị nội bộ. Hoa Kỳ hân hoan đón nhận di dân nên mỗi năm cơ
quan đặc trách còn tổ chức xổ số để nhận người từ những quốc gia có số ít dân
sinh sống tại Mỹ.
Hoa Kỳ đúng là một quốc gia đa
chủng, đa văn hóa. Số người được nhập cư chính thức mỗi năm là vài trăm nghìn,
qua nhiều diện khác nhau, từ có tay nghề hay kiến thức chuyên môn được các hãng
xưởng tuyển dụng, đến bỏ tiền vào đầu tư, hay qua diện đoàn tụ gia đình dành
cho một số quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Ngày nay người Việt đến Mỹ không còn
bằng con đường vượt biển như thuở ban đầu – mà người mình gọi là ô-đi-ghe, nay
chuyển qua ô-đi-pi (ODP), dù là dưới dạng kết hôn, hay đoàn tụ với cha mẹ, anh
chị em thì cũng là ô-đi-pi.
Vì sao nước Mỹ hấp dẫn dân từ những
quốc gia khác. Mỗi người chúng ta đều có câu trả lời khác nhau, từ người hầu
bàn trong nhà hàng, chị giúp việc cắt rau trong chợ cho đến anh tài xế hay kỹ
sư, bác sĩ, chuyên viên tài chính, ngân hàng.
Nếu bạn còn đang sống và làm việc ở
đây và không còn mơ tưởng trở về sống nơi cố hương, thì nước Mỹ đã có sức thu
hút bạn, bằng một cách nào đó mà chỉ có bạn cảm nhận để quyết định sống chết ở
đây.
Vì có nhiều hấp dẫn nên trong thập
niên 1960 giáo sư Nguyễn Xuân Vinh đã chọn ở lại đây để học tập và giảng dạy.
Đến thập niên 2000 giáo sư Ngô Bảo Châu cũng đã chọn Hoa Kỳ làm nơi sinh sống
và nghiên cứu.
Ngày nay người Việt dù giầu hay
nghèo, trí thức hay dân đen, thường dân hay con quan chức cũng muốn sang Mỹ,
muốn có cơ hội tạo dựng cơ nghiệp ở đây, theo chân bao người Việt đi trước đã
thành công.
Nếu không có gì hấp dẫn và thế giới
nhiều nơi không thích Mỹ, tại sao du khách vẫn rủ nhau tham quan Hoa Kỳ vài
tuần hay đôi ba tháng cho biết.
Theo số liệu của những cơ quan du
lịch thì có đến 70 triệu du khách tham quan nước Mỹ năm qua, đông nhất từ láng
giềng phía nam là Mexico với 19 triệu, kế đến là láng giềng Canada ở phía bắc
với 12 triệu. Số du khách từ Anh quốc là 5 triệu, đứng thứ ba, Nhật 4 triệu.
Brazil, Trung Quốc, Đức, Pháp và Nam Triều Tiên, mỗi nước với trên dưới 2
triệu.
Đa số du khách là công dân từ những
quốc gia được miễn visa du lịch Mỹ.
Hoa Kỳ có chính sách miễn visa du
lịch cho công dân từ 38 quốc gia, hầu hết các nước từ châu Âu và Nhật, Nam Hàn,
Singapore, Đài Loan từ châu Á.
Du khách từ Việt Nam chỉ chừng một
trăm nghìn trong tài khóa 2015, theo số liệu từ Bộ Nội an Mỹ.
Người Việt xin visa vào Mỹ đôi khi
là chuyện cười ra nước mắt vì chẳng mấy ai xin mà biết chắc có được hay không.
Mới đây thày tôi mất. Hai cô em gái
ở Việt Nam xin visa du lịch để qua Mỹ chịu tang và tiễn đưa ông cụ. Giấy tờ gia
đình gửi về cho hai cô đầy đủ và như nhau. Lên gặp lãnh sự, người được đi lại
là cô không có nghề nghiệp vững chắc, còn cô em có tài sản, cơ sở buôn bán làm
ăn với sổ nọ sổ kia lại không được đi.
Theo số liệu từ bộ ngoại giao Mỹ thì
số người Việt bị từ chối visa du lịch Mỹ là 24% trong năm nay, so với năm ngoái
29% và năm 2008 là 39%. Như thế mức cấp visa cho người Việt vào Mỹ du lịch cũng
đã có tiến triển trong vòng một thập niên qua.
Chuyện xin visa vào Mỹ cũng có nhiều
bất ngờ. Một bạn quen mời bố vợ qua thăm cháu, mấy lần lên tổng lãnh sự quán
đều bị từ chối, tốn cũng bộn tiền vì mỗi lần điền đơn phỏng vấn là hơn 100 đô.
Mức phí hiện thời là 160 đô. Lần sau cùng cũng không được, bực quá ông quăng hộ
chiếu, nói với nhân viên lãnh sự là nước Mỹ làm khó qua, xin qua thăm cháu mà
cũng không cho. Nghe vậy lãnh sự động lòng liền cho ông visa.
Lúc này dù nhãn quan thế giới đối
với Hoa Kỳ không lấy gì làm thân thiện vì chính sách di dân có những giới hạn
và cấm cửa người Hồi giáo, trong khi Mỹ đang can dự quân sự từ nhiều năm qua
vào Afghanistan, Iraq. Nhưng nước Mỹ vẫn hấp dẫn công dân thế giới vì sức mạnh
mềm của Hoa Kỳ lan toả nhanh. Văn hóa Mỹ đã một thời làm giới trẻ khắp thế giới
say mê, từ nhạc Elvis, CCR, Lobos, Michael Jackson đến những phim sản xuất từ
Hollywood, những chương trình giải trí trên truyền hình, những điếu thuốc lá
Winston, Pall Mall, Salem, Carmel.
Nơi nào có dấu chân người Mỹ ở đó sẽ
thấy cửa hàng McDonald’s, KFC, sẽ thấy bảng hiệu quảng cáo Coca-Cola, Coke, sẽ
thấy xe hiệu Ford, GM hay Cadillac.
Thời đại này thì Google, Apple,
Facebook là sức hút của nước Mỹ.
Bùi Văn Phú
