Nhạc sến và nhạc vàng đều hay. Mỗi bên có chất hay riêng, có vẻ đẹp khác nhau, như những thiếu nữ hoa hậu của các trường trên tỉnh so với những cô thôn nữ dưới quê trong hội trăng rằm. Một điểm thường thấy nhất là gái quê thành thật hơn gái tỉnh. Nhạc sến gây xúc động hơn nhạc vàng.
Nhạc sến, lịch sử bên lề.
Tôi yêu nhạc sến như yêu thôn nữ đang gặt lúa ở Lục tỉnh.
Tôi yêu nhạc vàng như như yêu hoa hậu trường Bồ Đề, Nhân Thảo, Lê Quí Đôn, Bùi
thị Xuân, Trưng Vương, Gia Long và yêu nhạc Pháp như yêu Louise ở Couvent des
Oiseaux, Solèn ở Marie Curie. Bây giờ, đang yêu nhạc Mỹ, nhạc Âu châu, nhất là
nhạc đảo.
Dù là loại nhạc gì, mỗi ca khúc đều có một câu truyện, kể rõ
ràng hay kể mơ hồ. Nhạc vàng thường có lối kể mông lung, lảng đảng. Nhạc sến
thường kể một cách thành thật và cảm động. Một bên gây cho người nghe cảm giác
lãng mạng. Một bên làm cho người nghe chạnh lòng.
Nhạc sến chiếm một vị trí quan trọng trong nền âm nhạc Việt.
Dòng nhạc này theo sát biến chuyển của xã hội, cuộc đời và tâm tình của những
người sống trong giai đoạn thời sự đó. Dòng nhạc ghi lại những bối cảnh, sinh
hoạt, tâm sự qua những mảnh rời của ca khúc, ráp lại như một lại lịch sử bên lề
lịch sử chính thống. Có lịch sử chính thống không? Không. Lịch sử luôn bị bóp
méo và điều chỉnh theo phe chiến thắng. Nhưng lịch sử bên lề thì còn nguyên.
Hát sao, còn vậy.
Người ta nói rằng, các nhà văn muốn kể một câu chuyện, cần
phải viết mươi trang sách hoặc hơn nữa. Nhạc sĩ kể một câu chuyện, chỉ trong
vòng ba phút hoặc năm phút. Như vậy mới biết, nhạc chuyên chở trí tuệ, tình cảm
đến lòng người nhanh hơn văn, chỉ thua thơ.
Nhạc sến. Chữ ‘sến”, nghĩa trong tự điển là "lãng mạn
quá độ, ủy mị, sướt mướt. (Wiktionary.) Nhạc sến phải có ca từ ướt át, bình
dân, thì mới sến. Nội dung thành thật và nhiều cảm xúc thì mới gần gũi với sến.
Nhạc sến thường thể hiện trong điệu Bolero hoặc Tango
Habanera với nhịp chậm và nhạc khí thường tấu lên với giọng rền rĩ.
Một trong số những nhạc sến kể những câu chuyện thú vị, đầy
đủ cốt truyện, nhiều chi tiết bắt mắt, có khả năng ở lại trong trí nhớ để thỉnh
thoảng hồi tưởng hoặc bất chợt nghe được bài ca quen thuộc từ đâu đó, chúng ta
không thể không mỉm cười.
Bông cỏ May và người lính trẻ.
Nhân vật chính là một chàng thanh niên trong quá trình nhập
ngũ, “Rồi đây mai ngày ai hỏi đến tên tôi / Bạn ơi ! hãy nói khoác chiến
y rồi.“ Cùng những chàng trai đồng trang lứa, họ đi vào chiến trận, “có
về là khi nước non vui bình yên.” (2) Và ước mơ đó không xảy ra.
Ca từ chia làm ba đoạn, đúng theo cấu trúc truyền thống của
bản nhạc. Đoạn mở, đoạn giữa tức là điệp khúc và đoạn kết.
Không khí câu chuyện có chút khôi hài pha lẫn chút mỉa mai.
Bắt đầu với những chi tiết và hình ảnh hưng phấn rồi tan vào buồn bã nhớ nhung.
Nhân vật nữ là nhân vật phụ. Cô ấy chỉ ở trong cỏ May, làm cho cỏ trở thành nệm
gối, làm cho chuyện tình thực tế bùi ngùi thêm.
Câu chuyện bắt đầu với nhân vật chính nhớ lại, thời gian
thân ái trước khi dạn dày binh lửa: “Những ngày chưa nhập ngũ, / Anh
hay dắt em về vùng ngoại ô có cỏ bông may. / Ở đây êm vắng thưa người, còn ta với
trời, / Thời gian vào đêm, rừng sao là nến, khói sương giăng lối cỏ quen.
Tóc mây thơm mùi cỏ, / Đưa anh thoát xa dần vùng trần
gian, / với những ưu tư, / Cỏ may đan dấu chân tròn, / Đường đi bước mòn, /Sợ
khi người đi để thương, để nhớ /Tiếng yêu đương ai nỡ chối từ.”
Ở Việt Nam thời đó, trong nhà thì đông người, ngoài sân thì
hàng xóm theo dõi, khách sạn thì đắt tiền, còn có chỗ nào hẹn hò riêng tư thoải
mái hơn một bãi cỏ may ở vùng ngoại ô vắng vẻ, ít người qua lại?
Đêm đến đưa nhau vào khách sạn ngàn sao tình tự. Cỏ thành nệm
lót, cỏ thành màn che. Cả hai đều hiểu rằng “Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi”,
xưa nay ra trận thương vong bất chợt, mấy ai hẹn trở về? Đam mê, nồng nàng, sợ
rằng người đi sẽ tan vào thương nhớ, tiếng năn nỉ yêu đương ai nở chối từ. Tâm
trạng hết sức thực tế. Tâm lý hết tận lòng yêu.
Câu: “Cỏ may đan dấu chân tròn, Đường đi bước mòn
…” Phải chăng ngụ ý họ đã hẹn hò nơi đây nhiều lần? Bước chân tròn là
đi vòng trở lại và nhiều lần khiến cho cỏ rạp xuống?
Rồi chàng lao mình vào chiến trận. Chiến tranh càng khốc liệt,
tình yêu càng mạnh mẽ, thôi thúc ngày về phép, ngày trở về không phải quay lại
nơi bom đạn. Hay trở về trên đôi nạng gỗ. Hay trở về theo viên đạn đồng đen.
Hay trở về trong hòm gỗ cài hoa. (3)
Người lính tâm sự: “Đường hành quân, nắng cháy da
người, / Tuổi vui thiếu vui, vẫn thương mình thương đời. Nhiều khi trong giấc mộng
một hồi kêu tên em, / kêu chỉ một tên…” Cụm từ “Tuổi vui thiếu
vui” nghe ra ngậm ngùi, cay xót cho thân phận tuổi trẻ. Cụm từ “kêu
chỉ một tên…”, theo như tôi biết xã hội loạn ly và những trái tim
không biết khi nào ngừng đập, thì cụm từ này khó ai bảo đảm.
Người lính đó lo âu, kêu tên người yêu chưa hẳn là đê mê
trong giấc mơ tình, mà có lẽ, buồn sợ nhiều hơn trong cơn ác mộng. Bất kỳ người
lính chiến nào cũng không dám hứa hẹn một ngày về, cùng người yêu chung sống bạc
đầu, thì rất ít thiếu nữ dám hứa hẹn chờ anh suốt kiếp.
Điểm thú vị nhất của ca khúc này là những ca từ trong đoạn kết.
Nói lên nỗi lòng bộc bạch, thành thật, lo lắng, ghen tương và nhẹ nhàng một
chút mỉa mai cho chuyện bội bạc thường tình của nhân gian. “Những ngày
anh đi khỏi / Xin em chớ đi lại vùng tình yêu lắm bẫy nhân gian, / Để đêm khói
thuốc tay vàng, tìm nhau thấy gần. / Ngủ trên cỏ may, thường khi vào tối, / nhớ
hương may, nhớ cả người...”
Đánh giá Bông cỏ may.
Tổng thể bài văn tuy ngắn gọn nhưng nhất quán. Câu chuyện vừa
đủ, xúc tích và cho phép người nghe, người đọc tưởng tượng dọc theo bối cảnh xảy
ra. Có một kết cuộc vừa khôi hài vừa cay đắng, đáng nhớ.
Nếu bạn đọc không phải là người lính hồi hộp vì người yêu,
anh e sợ nàng sẽ mắc bẫy nhân gian, có lẽ bạn sẽ cười, thích thú câu chuyện
khôi hài, thậm chí cổ võ khen hay.
Nhưng nếu bạn là người lính đó, được trở về chung sống với
người yêu, dù đời sống thăng trầm, gian khổ ra sao về sau, bạn đã là người nhận
lãnh một hồng ân lớn lao, xứng đáng một đời người.
Nếu bạn là người lính không may mắn, khi trở về thường hiu hắt
bên ca khúc “Tôi đưa em sang sông” thì xin bạn đọc bốn câu thơ này:
‘Yêu nhau cởi áo cho nhau.’
Bây giờ áo cũ đã vào tay ai?
Xót xa yêu ngắn tình dài
Bao năm rồi vẫn cỏ may đau lòng.”
Ngu Yên
Ghi:
(1) Xuân này con không về, ca khúc của Trịnh Lâm Ngân.
(2) Biệt kinh kỳ của Minh Kỳ
(3) Ý của ca khúc Kỷ Vật Cho Em, Phạm Duy.
