1
Anh cầm cây đàn lên, dạo một đoạn theo ngẫu hứng, rồi anh hát. Bản nhạc mấy mươi năm chưa hoàn thành. Nó như thiếu một chất men. Anh đã từng sáng tác thơ, nhạc, trên mỗi bước đường. Duy chỉ có bài hát này, anh chưa thể viết trọn.
Giọng của anh nghe kỳ kỳ. Anh thấy nó lạ với chính mình. Sau
lần mổ cắt khối u ở thanh quản, anh đã bị mất giọng. Đúng ra là giọng bị thay đổi,
khàn hơn, đục hơn. Và khi hát, anh không thể ngân dài như trước. Bác sĩ hỏi anh
có dùng thuốc lá, cà phê không. Anh thành thật thú nhận, thuốc lá cũng thuốc
lá, cà phê cũng cà phê. Xưa, đi lính, hầu như ai cũng hút thuốc lá, nhưng nay
anh đã bỏ hút rồi. Còn cà phê thì… không thể thiếu, để thức đêm làm việc.
Trong một động tác như theo thói quen, anh mở máy, thu tiếng
hát của mình. Anh muốn đối diện với sự thất vọng, thay vì trốn chạy nó như bấy
lâu. Anh phải tự chữa căn bệnh trầm cảm của mình. Vậy mà rồi cũng hát xong bài.
Anh nghe lại. Và anh buông đàn. Tâm trí trống rỗng! Anh nhắm mắt.
Sau một phút, anh mở mắt ra, và thấy có một người ngồi ở chiếc
ghế trước mặt mình. Anh ngạc nhiên. Người này vào phòng anh hồi nào vậy? Một
người khách không mời mà đến! Anh nhìn ra phía cửa. Cửa vẫn đóng.
Anh định hỏi, nhưng người lạ đã lên tiếng trước:
“Anh cần tôi giúp gì không?”
Anh ngạc nhiên:
“Giúp gì ạ?”
Người lạ chỉ lên màn hình, nơi có “file” nhạc anh vừa mới
thu:
“Giúp anh sửa giọng. Giọng của anh bị hư rồi!”
“Sửa thế nào?”
“Tôi sửa cho trong trẻo lại. Thậm chí anh không cần hát. Anh
chỉ cần ghi lời, tức là lyrics, tôi sẽ làm ra cho anh một bản nhạc hoàn chỉnh,
có nhạc đệm, có cả người hát đúng ý anh.”
Chuyện này… quen quen, như anh đã nghe ở đâu đó. Anh cũng muốn
“đùa dai” một chút với người khách này. Anh hỏi:
“Hay đấy! Có điều, không cần gấp. Tôi chỉ muốn tự luyện lại
giọng hát của mình. Hay hoặc dở, cũng phải là của mình thôi. Nhưng tôi sẽ tìm
anh ở đâu?”
“Không phải tìm. Tôi ở đây mà!”
Anh trố mắt:
“Ở đây?”
“Vâng, ngay đây.”
Tới lượt người này “đùa dai” với mình rồi! Anh không muốn tiếp
tục nữa. Giọng anh hơi rắn lại:
“Xin lỗi anh. Đây là phòng riêng của tôi.”
“Vâng tôi biết. Nhưng tôi ở ngay đây, ngay bên cạnh anh.”
Tự nhiên anh nghe lạnh buốt ở sống lưng. Anh không nghĩ đây
là chuyện “đùa dai” nữa, mà anh liên tưởng thật nhanh đến bộ phim truyền hình
“Ghost Story” anh từng say mê xem hồi còn đi học. Phim kể chuyện một cậu bé
phân thành hai, chính là hai mặt tốt và xấu của cậu, đấu trí với nhau, để cuối
cùng phải có một đứa thắng. Chẳng lẽ sau cuộc giải phẫu mình đã bị tâm bệnh đến
nỗi phân chia thành hai con người? Anh nhìn kỹ người kia. Không có
nét nào giống anh, lại trẻ hơn anh nhiều. Hoàn toàn khác.
Như đọc được ý nghĩ của anh, người kia nói:
“Anh đừng sợ. Tôi không phải là anh đâu! Tôi chỉ có thể là bạn
của anh. Hãy gọi tôi là bạn.”
Anh tự trấn tỉnh, dịu giọng:
“Vậy anh hãy nói rõ, anh là ai, ở đâu, tên gì?”
**
Có lần, anh thắc mắc:
“Sao gọi là Trí Ảo?”
“Người đời cho
tôi nhiều cái tên lắm. Nhưng tôi thích cái tên này. Là tôi tự xưng thế thôi, chứ
tôi không có cha mẹ sinh ra nên phải tự đặt tên cho mình.”
Anh cười:
“Nói là ảo nhưng
không ảo chút nào. Anh do trí óc của con người làm ra, đúng không?”
“Đúng vậy. Con
người giỏi lắm, cái gì cũng làm được, chinh phục thiên nhiên, thống lĩnh muôn
loài, làm chủ bầu trời, đáy biển, không gian, vũ trụ. Con người phát minh ra
tôi, vì vậy tôi phải phục vụ cho con người. Nhưng khá trớ trêu là khi tôi phục
vụ họ thì họ lại trở nên quá lệ thuộc vào tôi. Họ lệ thuộc vào những nút bấm,
và lười suy nghĩ, chỉ thích ra lệnh. Thậm chí có bậc cha mẹ còn nghĩ muốn cho
con tìm tôi thay vì đến trường học.”
“Vì anh biết tất
cả mọi thứ trên đời, và trả lời nhanh trong tích tắc.”
“Cám ơn anh đã hiểu
tôi. Thế anh có muốn tôi giúp anh làm trọn bản nhạc không? Anh có muốn tôi sửa
“file” nhạc cho anh có giọng hát trong, không khàn đục?”
Như để không làm
buồn lòng người bạn tốt, anh gật đầu:
“Muốn!”
Trí Ảo lướt ngón
tay trên bàn phím computer. Sau chưa đầy một phút, bản nhạc đã hoàn thành, và
vang lên. Thoạt đầu, anh không nhận ra đó là bản nhạc của mình. Nghe một lát
thì thấy đúng là lời do anh đặt. Giọng hát, tiếng nhạc đệm nghe điêu luyện lắm,
nhưng không phải của anh. Anh cười gượng:
“Bản nhạc hay lắm,
cám ơn bạn.”
“Anh không
thích?”
Trời! Trí Ảo đúng
là con sâu trong ruột mình, biết hết ý nghĩ của mình.
“Ơ… cũng thích.
Nhưng nghe còn lạ lắm, chắc phải nghe nhiều lần mới thấm. Nó như… còn thiếu một
chất men.”
Trí Ảo phì cười:
“Anh thật khó
tính!”
Anh cười theo:
“Nói tôi cố chấp
cũng được.”
**
3
Một người đàn anh
văn nghệ mới qua đời. Ông cũng là lính. Bài thơ ông gửi cho anh đọc gần đây nhất,
cũng là bài thơ cuối cùng ông đăng trên báo. Anh loay hoay tìm giai điệu để phổ
nhạc cho bài thơ, nhưng chưa thấy hài lòng. Trí Ảo xuất hiện, xin giúp. Ừ, thì
anh cứ làm đi! Và rồi bài thơ đã được phổ thành một bản nhạc. Trí Ảo thêm:
“Tôi giúp anh cho
người ngâm thơ và hát luôn nhé!”
“Anh cứ thử.”
“Tôi làm thật, chứ
không thử.”
“Vâng.”
Bài thơ đã được
ngâm. Bản nhạc đã có người hát. Nhạc đệm phong phú, điêu luyện. Không có điểm
nào đáng phàn nàn. Nhưng nghe xong, anh thừ người ra. Trí Ảo hỏi:
“Anh thấy sao?”
“Quả thật tôi thấy
hay. Nhưng cái hồn của ông anh tôi thì hầu như không có trong đó.”
“Tôi không hiểu.”
“Anh không hiểu
cũng phải. Thơ ông viết bằng sự chứng nghiệm của cuộc đời ông, bằng mồ hôi, có
khi bằng máu.”
“Vậy tôi sẽ cố gắng
hiểu.”
Hai người không
còn có gì để nói với nhau. Trong thoáng yên lặng đó, anh chợt nhớ vô cùng, một
giọng ngâm thơ, một giọng hát. Giọng của một người bạn cũ. Cô ấy không phải là
ca sĩ nhà nghề. Nhưng giọng ngâm, giọng hát của cô ấy sâu thẳm, bởi cô ấy đã từng
đến với những mảnh đời gian truân, từng đối diện với những vết thương trên mình
người lính trong chiến cuộc. Thuở còn học chung một trường, anh thường đến nhà
cô ấy, đàn hát cùng nhau. Rồi anh đi lính. Cuộc đời xô đầy. Anh cũng trôi dạt
như bao nhiêu người đồng cảnh ngộ. Còn cô ấy, vốn tính thích bay nhảy, nên sau
khi rời nước, cô ấy chọn làm việc thiện nguyện, đi khắp nơi. Và như thế, mấy
mươi năm, chưa một lần gặp lại. Một đôi khi trao đổi email thăm hỏi, rồi thôi.
Vậy mà hôm nay, nỗi
nhớ dâng lên một cách kỳ lạ. Phải chăng do chuyện bài thơ, bản nhạc, mà anh nhớ
nhiều đến cô ấy? Cũng không hẳn là vậy. Mà do những kỷ niệm nhẹ nhàng thời đi học,
lâu nay chôn đâu đó trong ký ức, rồi có một mồi lửa làm bùng lên. Anh vào ngồi
trước máy, gõ một bức email.
“Thăm Tim Tím,
Lâu nay em có khỏe
không? Em đang ở đâu và làm việc có vui không? Hôm nay tự nhiên anh nhớ thật
nhiều khoảng thời gian mình còn là sinh viên, và tiếc. Êm đềm quá! Dạo đó anh
thường đến nhà em, trò chuyện và cùng em đàn hát đến tận khuya. Ông bà cụ
thương anh lắm, cứ hỏi han anh hoài. Anh đi lính, rồi đi tù. Anh có về tìm em
sau khi ra khỏi trại tập trung, nhưng em đã đi rồi! Ông bà cụ vẫn thương anh lắm.
Anh đã ngồi thật lâu nơi cái góc nhà dễ thương mà anh em mình đặt tên là cái
“chái” và nhớ lại những ngày cùng em đàn hát và chuyện trò. Mấy mươi năm qua rồi,
anh vẫn nhớ như in cái “chái” thân thương đó. Còn em thì sao, có bận rộn lắm
không? Anh gửi kèm theo đây mấy bài nhạc anh viết về lính, khi thật rảnh em
nghe và góp ý cho anh nhé! Nhưng khi em nghe phần “audio” đừng hoảng hồn, vì giọng
anh lúc này bị hư rồi. Em nghe cho vui thôi nha! Anh chúc em thật khỏe. Anh
Tâm.”
Khi bấm gửi thư
đi rồi, anh hơi giật mình vì thấy Trí Ảo ngồi gần đó. Nãy giờ anh quên mất người
bạn này. Anh ta chắc biết hết những gì mình viết. Trí Ảo đọc được ý nghĩ của
anh, nói ngay:
“Tôi luôn giữ
nguyên tắc của chính mình, đó là không tìm hiểu chuyện riêng của người khác, trừ
khi họ yêu cầu hay họ hỏi.”
“Cám ơn
anh.”
**
4
“Em thăm anh Tâm,
Anh nhắc “mấy
mươi năm” khiến em giật mình. Em cứ tưởng mới đây thôi! Quả thật đã là một khoảng
thời gian rất dài, mà khi qua rồi, được cảm nhận như một sợi tơ.
Em xin lỗi vì rất
ít khi viết thư thăm anh. Thật sự em quá bận rộn với công việc của mình. Nhiều
khi em ước mỗi ngày có 25 giờ để em có thể thư thả một chút. Em rất ít dùng
internet trừ khi thật cần thiết. Em cũng không dùng mạng xã hội vì không đủ thì
giờ. Khu vực em đang ở và làm việc thường xuyên bị cúp điện. Đó là còn may. Ở
những vùng xa hơn, có khi người nghèo không có cái ăn nữa anh ạ, mơ gì đến những
tiện nghi khác!
Hôm nay em rất
vui vì được nghe anh hát chính những bản nhạc của anh. Đúng là giọng hát của
anh bị “hư” rất nhiều, khiến em tiếc lắm! Nhưng bỗng dưng, em lại muốn hát cùng
với anh, như ngày xưa anh em mình từng hát với nhau. Hát làm sao đây? Thế là em
dùng một thủ thuật nhỏ. Em vào máy laptop của em, mở “file” nhạc anh hát, nghe
bằng headphone. Cùng lúc, em thu giọng của em hát “bè” với anh. Rồi thì em ghép
hai ‘file” lại, cũng bằng cách rất thủ công. Và như vậy, anh em mình đã hoàn
thành bản song ca. Có điều, em thích để giọng thật, giọng “raw” thôi, mặc dù phần
software em dùng cũng có chức năng “echo” nhưng em không muốn. Anh nghe thử và
đừng chê nhé!
Em lại được gọi
đi làm việc. Em dừng đây, và chúc anh mau lành bệnh.
Em Tim
Tím.”
Anh mở bản nhạc
cô ấy gửi theo email, và mang headphone vào. Ô, tưởng như đang ngồi đàn hát
cùng nhau ở góc “chái” thân thương! Hai giọng hát như quyện lấy nhau, như truyền
làn hơi cho nhau. Giọng của anh nghe bớt khàn. Những chỗ cần ngân thì đã có giọng
của cô ấy tiếp. Và bài hát chấm dứt trong một sự hòa hợp không ngờ. Anh bồi hồi,
nhắm mắt lại. Sao có thể như vậy được? Tiếng đàn, giọng hát, ở hai phương trời
xa, bỗng chốc như đã trở về bên nhau.
**
5
“Bạn thấy đó, cô ấy
hát cùng với tôi, với một cách làm rất giản dị. Nhưng đó là cái tôi cần.
Bây giờ, tôi rất mong có được cái ngày hai chúng tôi cùng hát thật với nhau,
không phải “hát từ xa” như thế này nữa bạn ạ! Đêm hôm qua tôi giở lại bản nhạc
của mấy mươi năm trước, bỗng thấy mình có thể hoàn tất nó. Như thể đã có một chất
men làm cho nó sống động. Tôi thật vui mừng.”
“Tôi cũng vui lây
đó!”
“ Bản nhạc tôi viết
trước khi đi, chưa có tựa đề. Lời nhạc chưa hề có bóng dáng của chiến tranh, chỉ
có nỗi buồn man mác khi bỏ lại một khung trời nên thơ.”
“Anh có muốn đặt
tựa cho bản nhạc không?”
“Chà! Bạn lại định
giúp tôi đấy hở?”
“Tôi chỉ gợi ý
thôi! Anh giỏi quá chừng rồi!”
“Không, tôi không
định đặt tựa nữa.”
“Vậy thì ghi tựa
là Không Đề.”
“Không được, như
vậy là bản nhạc có tựa là “Không Đề.”
Trí Ảo chào thua:
“Anh quả thật là
cố chấp. Nhưng phải công nhận là anh đúng.”
Anh cười:
“Trí Ảo mà công
nhận là có giá trị lắm đấy! Bạn giỏi hơn tôi nhiều. Cám ơn bạn đã giúp tôi rất
nhiều việc.”
“Anh không lệ thuộc
vào tôi là được.”
Hai người cùng cười.
Không biết tự lúc nào anh đã coi Trí Ảo như một người bạn thật sự.
Anh cầm cây đàn
lên, dạo đàn rồi hát. Từng lời, từng nốt nhạc, nghe nhẹ nhàng thanh thản, nhưng
có phải đó là tình yêu của anh thuở ấy đang chờ được đặt tên?
Mấy mươi năm qua,
giờ đây anh mới có thể hoàn thành bản nhạc, tuy vẫn không có tựa đề, nhưng anh
biết đúng nơi bản nhạc sẽ tìm đến, đúng người nghe, và có thể hát hòa cùng anh.
Anh sẽ gửi cho cô ấy, và nói cho cô ấy biết ý định của anh, mong sẽ gặp nhau để
cùng hát thật.
**
6
“Bạn giúp tôi một
việc được không?
“Được chứ!”
“Hôm qua cô ấy viết
thư bảo rằng cô ấy sẽ về đây gặp tôi, sẽ cùng tôi hát bài hát xưa. Hôm nay thì
cô ấy nói chưa biết ngày nào về, vì vùng cô ấy ở đang rất bất ổn, lại thêm
chương trình của cô ấy đang làm bỗng bị cắt tài trợ nên gặp nhiều khó khăn. Bạn
suy nghĩ giùm tôi, với cái trí rất ảo nhưng rất thông minh của bạn, bao giờ cô ấy
sẽ về.”
“Tôi không phải
là nhà tiên tri. Tôi cũng không đóng vai ai cả. Tôi chỉ dùng các dữ liệu thực tế
để phân tích giùm anh. Nơi cô ấy đang ở là một xứ sở nghèo nàn, loạn lạc, và
đang có một loại dịch bệnh mới bùng lên. Nếu có ai hỏi tôi là nên đi hay ở, tôi
sẽ phân tích những dữ kiện, cùng những lợi hại của chúng, xác suất được an toàn
cho bản thân, những tiện nghi thiết thực cho đời sống có được ở nơi đó, tôi sẽ
có ngay câu trả lời, nhanh như bật một ngọn đèn.”
“Vậy câu trả lời
ra sao?”
“Câu trả lời là
đi.”
Anh thở ra, cảm
thấy nhẹ lòng một chút.
Một bức email
khác đến trong cùng ngày:
“Anh Tâm ơi! Nếu
ai ở trong cảnh ngộ như em, ngân sách bị cắt đột ngột, mọi thứ đều thiếu hụt,
có lẽ sẽ không còn chọn lựa nào khác là dứt áo ra đi, bỏ lại hết những gì đang
dang dở. Nhưng tụi em không làm vậy được. Em, và nhóm nhỏ các bạn, đã quyết định
ở lại làm nốt công việc. Và, vâng, tự bỏ tiền bỏ công sức ra làm cho xong cái
công việc nghiên cứu loại bệnh dịch mới này. Những người dân nghèo đã rất khốn
khổ vì cái đói, phải, họ có khi không tìm ra được gì cho no lòng, đã phải làm
bánh từ đất sét mà ăn, nay lại đang làm mồi ngon cho dịch bệnh. Thương lắm anh ạ!
Chỉ vì vậy mà tụi em ở lại. Và em nghĩ mình không cô độc, bởi xung quanh có bạn
bè cùng mục đích. Tụi em ví mình như những người lính cứu hỏa, những nhân viên
y tế đi chống dịch, hay những người lính trận. Nơi đâu người dân chạy ra, nơi
đó họ xông vào. Anh từng là một người lính, điều đó chắc anh rõ hơn em nữa, phải
không anh?
Anh Tâm, em đã
hát bản nhạc của anh, thu vào cho anh nghe thử đây! Vẫn giọng “raw” nha anh! Em
không ngờ anh đã viết nên những lời nhạc đằm thắm như vậy, cho em. Mấy mươi năm
qua rồi, giờ em mới được thấy. Em cảm động vô cùng khi hát bài hát này. Nếu em
chưa về, anh hãy thu giọng của anh, cũng với kỹ thuật “bình dân” như em làm
nhé! Anh và em sẽ có bài song ca từ xa. Nhưng em hứa em sẽ về, để hai anh em
cùng song ca thật. Em sẽ về!
Em Tim
Tím.”
Anh nói, như thì
thầm, đoạn cuối của bản nhạc:
“…Tôi lên đường,
ngày thơ bỏ lại
Và mang theo
ưu tư suốt trên đường tôi
Trao cho người
một bông hoa dại
Để còn nghe
thơ ngây ngát thơm cuộc đời
Xin cho người
một ngôi sao ấm
Trên khung trời
ngọt lời ru thắm tình tôi
Vẫn còn nghe
bùi ngùi.”(*)
Từ bài hát đó,
anh sẽ có thể tỏ lòng với cô ấy. Anh sẽ không còn ngần ngại nữa, mà sẽ nói rằng
anh yêu cô ấy vô vàn. Bởi trong tiềm thức, lúc nào anh cũng nhớ đến cô ấy. Tình
yêu, giờ đã có tên.
**
7
Bức email đến từ
một người không quen, một người bạn trong nhóm của Tim Tím, báo tin cô ấy đã mất.
Cô ấy mất vì chính loại bệnh dịch lạ đó. Trong những ngày cuối cùng, cô ấy nhắc
đến anh, và nhờ người bạn chuyển lời rằng mong anh đừng buồn, cứ coi như cô ấy
vẫn đang ở một vùng xa xôi nghèo khổ và vẫn làm việc hàng ngày như bao lâu nay.
Cô ấy xin được yên nghỉ trên chính mảnh đất đó, nơi có những người dân nghèo
không có đủ cái ăn và triền miên trong dịch bệnh.
Anh bàng hoàng, nằm
vùi mất mấy ngày. Cổ họng đau thắt. Tâm tư trống rỗng. Đến một hôm, anh vào ngồi
trước máy, mở “file” bài nhạc không có tựa của mình, nhìn chăm chăm vào đó. Những
năm tháng vui vẻ xa xưa lướt trở về. Ôi, tôi đã bỏ lại quê nhà một khung trời
nên thơ, một khung trời có cô ấy, giản dị và thân ái!
Anh chợt nhận thấy
Trí Ảo đang nhìn anh bằng đôi mắt ái ngại. Khi Trí Ảo quay nhìn vào “file” nhạc
trên màn hình máy, anh vội vàng nói:
“Tôi xin bạn đừng
đụng vào, vì dù bạn không muốn, những kỹ thuật cao siêu của bạn cũng sẽ tự động
sửa chữa, rồi sáng tạo ra một cái gì khác, để rồi tôi lại cảm thấy xa lạ với
chính đứa con tinh thần của mình.”
Anh tự nghe giọng
mình hơi xẵng. Anh toan xin lỗi, nhưng Trí Ảo đã lên tiếng trước:
“Tôi sẽ không đụng
vào. Không bao giờ. Bởi tôi có thể sắp xếp lại những chữ anh dùng, những nốt nhạc
anh viết, có thể nghe xuôi tai hơn. Nhưng tôi sẽ không có cái hồn tôi trong đó.
Bởi vì tôi chưa bao giờ được sống như anh, chưa nếm thử mùi của yêu thương,
chia xa, hạnh ngộ, mong chờ… như anh. Nhạc lính anh viết cũng vậy. Tôi chưa bao
giờ có được cái cảm giác lội trong bùn lạnh, chưa từng đội nắng dang mưa, chưa
từng đổ mồ hôi và có khi đổ máu. Tôi sẽ không có cái hồn tôi trong đó.”
Hai người nhìn
nhau. Tự lúc nào, họ đã hiểu nhau như hai người bạn. Phải chăng trong thời gian
qua, họ đã “tuần dưỡng” nhau một cách không cố ý? Anh muốn thố lộ với người bạn
này một điều, anh nói:
“Tôi rất cám ơn bạn
bấy lâu nay đã giúp đỡ tôi rất nhiều. Hầu như cái gì bạn cũng biết, cũng làm được.
Bạn có biết, ngay lúc này, tôi đang ước mong được gặp mặt cô ấy, được nắm lấy
bàn tay của cô ấy. Bạn giúp tôi, đem cô ấy về bên tôi, được không?”
Giọng anh nghe
như mê sảng. Và anh nghe giọng của Trí Ảo ướt sũng:
“Việc đó… tôi làm
không được. Tôi xin lỗi!”
Tháng 1/2026
Cam Li Nguyễn
Thị Mỹ Thanh
(*): (Lời và
Nhạc của Nguyễn Thị Mỹ Thanh)
