Lời mở đầu : Tháng 7.1973 Henri Charriere mất ở
Madrid, Tây ban Nha. Dạo đó tôi chưa theo đạo Papillon, nên chưa quan tâm tới vị
Giáo Chủ một tôn giáo mới trong tôi : đạo Thoát, mà tôi là một tín đồ tân tòng
sau 1975.
Mùa Đông 1973 tôi vừa đi học vừa làm thêm ở Merry Diffusion, một nhà sách buôn
bán theo thư tín. Đây là một bước ngoặc trong cuộc đời cậu sinh viên Toán 22 tuổi.
Tháng 7 năm đó, Paris rộn ràng tưởng niệm một người can đảm, đã chết trẻ ở tuổi
66 vì ung thư vàm họng, sau cuộc đời ròng rã những năm tháng thanh xuân, vượt
ra những trại tù cấm cố khắc nghiệt, trở về Paris và công bố cuộc chiến đấu của
mình.
Émile đưa cuốn sách Papillon vào Thư Mục Quảng Cáo và cuốn sách được đặt mua tới
tấp ở Mery Diffusion làm tôi tò mò phải đọc. May cho tôi, lối viết của Charière
thích hợp với người trình độ tiếng Pháp vừa đủ trong sinh hoạt đời thường, dễ đọc,
làm tôi mê ngay.
Mê đến độ, khi tôi đi khỏi Huế, thằng cu mới tròn 6 tháng trong bụng mẹ, tôi đã
dặn kêu tên con ở nhà là Papillon. Bây giờ, thằng Papillon con tôi đã trên 45
tuổi, mà chuyện, phim Papillon vẫn còn bám chặt trong trí nhớ.
Năm nay mùa WORLD CUP. Tháng 7 dự đoán thời tiết sẽ như tháng 6. Nóng liên tục
ngày này qua ngày khác trên 41 độ C. Trong chảo lửa Âu châu hiện tại và các trận
đấu hào hứng mãnh liệt trên sân cỏ Bắc Nam châu Mỹ…,tôi vẫn không quên những
ngày gian nan ở quê nhà, mà tâm tư đầy ắp hình bóng của Papillon, giúp tôi đạt
đến thành công sau cùng : THOÁT.
*
Câu chuyện “Người tù khổ sai Papillon”.
Là thức ăn,
nuôi lòng vượt thoát của tôi nhiều năm.
Từ khi đất nước thành nhà tù rộng lớn.
Và tình người,
bị bức tử bởi hờn căm.
Xin cám ơn Henri Charrière
Tôi nhớ rành rọt từng bước gian truân,
trong mười ba năm ông đã qua.
Từ buổi sáng,
bước theo nhịp xích,
lê vang mặt đường.
Rời đảo St Martin de Ré.
Vĩnh biệt nước Pháp
Lên đường đi chung thân khổ sai ở St Laurent, Guyane.
Đến lúc thoát khỏi mọi trại giam,
thành công dân Venezuela.
Mười ba năm với ý chí sắt đá.
Phải vượt ngục,
phải trở về Paris.
Phải hỏi tội tên Luật sư Công tố Pradel.
Phải hỏi tội thằng chứng gian Polein.
Sao chúng bây hùa nhau.
Đẩy một đứa thanh xuân vô vòng chung thân tù đày.
Chuyến tôi ra Bắc mùa Đông 75.
Là những đêm trăn trở như Papillon,
ở nhà lao Conciergerie
sau khi toà tuyên án.
Phải đi, phải đi.
Phải trở lại Paris,
Dù không có mối thù nào ở đó.
Nhưng không thể chết mòn trên mảnh đất này.
Run run cảm xúc,
qua cầu Bến hải.
Xiêu vẹo theo dãy nhà ven đường,
bằng thân cây sắn.
Buổi trưa bến phà Quán Hào,
lạnh như cóc cắn.
Mười người hết chín, không giày không dép,
chân trần bấm chặt đất bùn.
Lơ ngơ đợi phà qua sông Gianh,
dưới trời mùa đông 1975 lạnh kinh khủng,
với những tấm áo che thân,
nếu còn gọi là áo,
những mảnh vá chùm vá đụp.
Lời chào mừng của Tỉnh ủy buổi sáng khai mạc,
có kèm theo một con lợn, tặng Đại hội.
Dị kỳ âm vang mừng reo,
từ những đoàn đại biểu các nơi,
về dự Đại hội Toán học toàn miền Bắc.
Miếng đĩnh chung của thời đại mới.
Lềnh bềnh trong tô cháo lòng lõng bõng liên hoan.
Trong xã hội này đây, tôi sẽ chung thân ?
Tôi sẽ hùa hùa, dối trá ?
Tôi sẽ là tôi với nhiều mặt nạ ?
Không.
Không.
Ngàn lần không.
Tôi sẽ trốn đi như Papillon.
Dù mức độ khủng khiếp chưa gặp,
như ở Trại Gỗ Cây Số 42.
Dù sự tàn bạo tinh vi,
chưa thấy lộ liễu như tên cai tù Tribouillard.
Nhưng phải đi,
khi cuộc sống đầy những trò lừa đảo.
Không loanh quanh, vong thân trong lối mòn cơm áo.
Lao ra sóng gió, rủi ro.
Tin vào chính mình như Papillon:
Không vượt ngục không gặp,
tay xâm mặt Le Breton.
Những người cùi tình nghĩa ở đảo Pigeons…
Để cuối cùng, liều lĩnh sẽ định đoạt số phận.
Muốn con sóng Lisette cuốn ra khơi.
Phải lao mình từ mõm cao của đảo Diable,
sau khi ném bè dừa, xuống biển sâu.
Papillon, cuốn truyện gối đầu.
Cuốn phim, coi nhiều lần đã lâu.
Đêm nay vẫn say mê như lần đầu.
Tuyệt vời nét ngơ ngác của Dustin Hoffman
trong vai Louis Dega.
Và nhân vật chính Steve Mc Queen, phong độ chói lòa Papillon.
Chuyến vượt thoát sau cùng tôi thành công
vì đã sống triền miên với cuộc đời Henri Charrière, với con bướm xâm trên ngực, nên giới giang hồ Paris gọi là Papillon.
Lê Quang Thông
Frankfurt, Germany
——————————-
*tên người, tên nơi chốn viết theo nguyên bản tiếng Pháp từ cuốn Papillon, Récit của Henri Charrière, nhà xuất bản Robert Laffont, Paris 1969.
