Sau khi Quảng Trị thất thủ, hàng chục ngàn thường dân và
binh lính Việt Nam Cộng Hoà tháo chạy khỏi Quảng Trị bằng Quốc lộ 1. Giữa dòng
người hoảng loạn, quân đội Bắc Việt đã pháo kích dữ dội; đồng thời không
quân Mỹ ném bom để ngăn chận bước tiến của quân đội Bắc Việt đã đưa đến sự thảm
sát hàng ngàn thường dân Quảng Trị vô tội bị kẹt giữa hai làn đạn. Xác chất đống
dọc hai bên vệ đường Quốc lộ 1. (*)
===
Ngày nào cũng có người chết, người bị thương cả em ạ.
Mắt anh lúc nào cũng cố mở căng vì buồn ngủ quá!
Đêm hôm trước, anh thức giấc nửa đêm, bỗng thấy trước mắt
hàng nghìn hàng vạn con đom đóm lập loè quanh cây thông lớn duy nhất giữa ngọn
đồi trọc. Anh giụi mắt. Ôi chao, đẹp lạ lùng em ạ. Đẹp hơn tất cả những cây
noël đẹp nhất trên thế gian này.
Hai đồng đội bị bò cạp cắn, đau nhức nhối phải cho uống thuốc
penicillin, rồi chỉ khoảng nửa giờ sau, một người ống chân xẹp xuống còn một
người ống chân sưng phù lên, thì ra anh ta bị dị ứng penicillin.
Nắng mùa hè đổ lửa trên đầu, cháy da rát thịt. Bom đạn vẫn
không ngừng rơi, nhưng em đừng lo, thân anh vẫn còn nguyên vẹn. Anh vẫn luôn có
một góc bình yên dành cho em và con. Em nhớ giữ gìn sức khỏe nhé. Anh biết em vừa
chăm lo bé mun lại phải đi dạy, tối về chấm bài nên mệt nhọc lắm. Anh yêu em.
Anh chỉ mong chiến tranh chấm dứt để được về nhà ở luôn bên em và con.
Đó là những đoạn rời rạc tôi nhớ ở những lá thư anh gửi từ
chiến trường trước khi chiến sự đi vào giai đoạn khốc liệt. Trận Mùa Hè Đỏ Lửa,
tên gọi trong Nam, và Chiến dịch Xuân-Hạ, tên gọi ngoài Bắc vào năm 1972. Trận
đánh kéo dài gần ba tháng trên mảnh đất Quảng Trị thuộc miền Trung. Hậu quả là
cộng quân Bắc Việt, thường dân Quảng Trị, quân đội Cộng Hoà và lính Mỹ đều bị
chết, bị thương vong.
Cộng sản Bắc Việt vượt làn ranh giới tuyến quy ước, vĩ tuyến
17 sông Bến Hải, qua cầu Hiền Lương, biên giới Lào-Miên, công khai tấn công xâm
lăng miền Nam. Thực hiện với quy mô lớn, huy động xe tăng, pháo binh hạng nặng,
khiến cục diện chiến trường trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Lính Việt Nam Cộng
Hoà đã cố phòng thủ miền giới tuyến, trong đó có anh. Mây đen phủ sát mặt đất,
khét mùi da thịt. Những lá thư ngưng gửi. Chữ nghĩa không có máu xương. Mỗi trận
chiến là nấm mồ vĩ đại.
Cổ Thành Quảng Trị, Đại Lộ Kinh Hoàng hằng ngày ong ỏng bên
tai tôi qua đài phát thanh. Tôi mất ngủ hằng đêm vì anh đang có mặt ngoài chiến
tuyến. Những tờ nhật báo in hình và đưa tin về trận chiến Mùa Hè Đỏ Lửa bao phủ
trọn mặt tôi mỗi đêm.
Quảng Trị, mảnh đất gầy guộc cày lên sỏi đá nằm sát vĩ tuyến
17, nơi địa đầu miền Nam Việt Nam, bỗng chốc trở thành chiến trường khốc liệt
trong giai đoạn cao điểm lực lượng Bắc Việt mở cuộc tấn công tính toán, quy mô.
Vòng xoáy đạn bom quyết tiến quân vũ bão vào các vị trí phòng thủ của quân đội
Việt Nam Cộng Hòa để mở đường xâm chiếm lãnh thổ miền Nam.
Quân đội Bắc Việt chiếm được Quảng Trị sau bao đợt pháo kích
dữ dội, hung bạo. Cổ Thành, một pháo đài quân sự được xây dựng từ thời nhà Nguyễn,
trở thành bãi chiến trường đẫm máu, hứng chịu bao trận mưa bom pháo nổ liên tục
suốt gần ba tháng. Sau đó, với sự yểm trợ của không quân Mỹ, quân đội miền Nam
tái chiếm được Cổ Thành. Những bờ tường đá bao năm trơ gan cùng tuế nguyệt nay
trở thành đống gạch vụn trộn lẫn xương da thịt người.
Suốt gần ba tháng Quảng Trị rơi vào tay quân lính Bắc Việt
thì hàng chục ngàn thường dân và binh lính Cộng Hòa buộc phải tháo chạy về phía
Nam, xuôi theo Quốc Lộ 1. Người dân từng bám đất, bám làng để sống còn, nay phải
dắt díu nhau chạy loạn, bỏ lại mảnh đất sinh tử đằng sau lưng.
Con đường bỗng chốc biến thành địa ngục trần gian với tên gọi
Đại Lộ Kinh Hoàng. Người dân cùng chen chúc đi bộ, xe đạp, xe gắn máy, xe đò,
xe tải, xe chở hàng, xe nhà binh… chỉ kịp quơ được vài thứ mang theo, tất cả để
lại phía sau lưng. Cố tình ngăn chặn cuộc chạy loạn, quân lính Bắc Việt liên tục
bắn hoả tiễn, pháo kích vào người dân chạy loạn một cách điên cuồng. Những quả
pháo rơi xuống khiến hàng ngàn thường dân chết không nhắm mắt. Xác dân, xác
lính miền Nam nằm la liệt, chất đầy dọc hai bên Quốc Lộ 1. Một cuộc thảm sát
kinh hoàng.
Quảng Trị ngập chìm trong khói lửa, trở thành vùng đất tang
tóc. Những trận bom dội xuống không ngưng nghỉ, trường học, chợ búa, nhà thương
đổ nát, san bằng. Cánh đồng lúa xanh tươi biến thành cánh đồng chết. Người dân
Quảng Trị, vốn đã nghèo khó, giờ đây mất sạch. Nhà cửa bị thiêu rụi, vườn tược
thành đống tro tàn.
Đôi mắt của những đứa trẻ ngơ ngác, lấm lem bụi đất, nhuốm sự
hoang mang khi chứng kiến lửa cháy. Những người đàn bà gồng gánh, mắt khô khốc,
vừa hoảng loạn vừa đớn đau bất lực trước người thân gục chết trong bom đạn. Tiếng
khóc, tiếng thét gào, tiếng gọi nhau giữa biển người chạy loạn hòa lẫn tiếng gầm
rú của sự tàn sát chiến tranh.
Quảng Trị không chỉ mất đi một phần đất, mà mất cả bao cuộc
đời. Thường dân bị đẩy vào một cuộc hành trình tang tóc mà họ không hề nghĩ tới.
Thời gian sắp hết là thời gian sắp thuộc về ký ức. Chung
quanh cỏ cây khô héo. Liệu những lời nguyện cầu có kết quả? Bình minh trời đất
sẽ phủ màu tang tóc. Không còn nơi chốn dừng chân chờ lệnh lên đường. Lơ lửng
giữa trời mây và cỏ là những linh hồn muôn kiếp không thể đầu thai. Căn cứ dừng
chân chờ trận chiến cuối cùng bị nổ tung. Đã trễ cho sự chờ lệnh xung phong. Đồng
đội sắp hàng tử biệt.
Xác vất vưởng ở cổng thành, máu phun loang lổ, thấm ướt bám
vách tường thành. Xác cháy bầy nhầy chưa thành tro. Những mẩu xương chẳng biết
thuộc về ai. Hộp sọ rỗng hai con mắt mở toác hoác. Cuộc pháo kích và không kích
đổ xuống số phận như sợi chỉ treo của đoàn người chạy loạn trên Quốc Lộ 1. Chiến
trường giờ đây không còn ranh giới, không thuộc về ai, phe nào. Cha con, chồng
vợ, ông bà, chị em… gồng gánh dắt díu nhau cố chạy thoát thân về phía Nam. Xác
trẻ em vô tội hoặc bị thương nằm la liệt bên cạnh những chiếc xe trúng bom chỏng
gọng trên Quốc Lộ 1 giờ có tên gọi Đại Lộ Kinh Hoàng. Đàn ông chết trên đường.
Đàn bà chết bên vệ đường. Những cái chết bi thương sẽ đi vào quên lãng, như cơn
gió thổi qua vạt cỏ khô cằn cạnh những xác chết mắt còn mở, miệng còn há. Những
cái chết cộng quân Bắc Việt chủ xướng, do lá cờ đỏ sao vàng tự xưng vì lý tưởng,
vì giải phóng, vì niềm tin, và vì những xác chết không toàn thân nơi đây, ngay
lúc này.
Chiến tranh không bao giờ là câu trả lời, mà là câu hỏi, và
không có dấu chấm hết. Người chết trên đại lộ kinh hoàng sẽ không kết thúc cuộc
nội chiến Nam Bắc. Ngày nào cộng quân cộng sản còn đưa quân xâm chiếm miền Nam
thì chiến tranh Nam Bắc vẫn cứ còn tiếp diễn.
…..
Những ngày đầu hè dậy mùi khói xe lam xe đò xe chở hàng xe
nhà binh nhập nhoà cùng mùi trái cây nhiệt đới úng thối phảng phất mùi người bị
thiêu sống. Những mẹt bánh tráng phơi chỏng gọng quanh vòng tròn dây kẽm gai.
Những căn nhà mái tôn dựng chung vách tranh cháy rụi. Một đống đổ nát mới.
Không nơi nào trú ẩn tạm thời. Còi xe tải thương rền vang suốt dọc đường thay
cho ve sầu ca vang. Hàng phượng vĩ trong sân trường hoa nở èo uột. Mặt lưỡi dao
từng lóe sáng dùng chặt đôi con cá, phần đầu nấu canh chua, phần đuôi kho tiêu
cho bữa cơm chiều giờ đây bỏ xó. Tin tức chiến sự trên đài phát thanh hai miền
Nam Bắc đang tìm cách bào chữa cho cuộc chiến. Đứa bé gái ngồi thả mấy chiếc lá
khô đẫm máu từ cành cây gãy. Dãy nhà lợp tranh không còn phảng phất mùi cơm vừa
chín tới. Ngôi nhà thừa tự của ai đó giờ chất đầy bụi tro và hàng cây cau vườn
trước đã bị cháy rụi. Những đôi giày nhà binh nằm há hốc miệng. Người con gái
hôm qua lướt đi với vạt áo dài làm rực sáng một góc tối trong ngõ hẻm tiêu điều
dấu vết bom đạn nay đang nơi đâu. Giọng ai van xin lòng thương xót vọng ra từ
căn bếp bao lâu rồi không củi lửa. Ai đã đóng khung bộ nhớ cho người đàn ông rời
nhà rồi không bao giờ trở lại. Ánh sáng đọng trên thành cửa sổ như thể dỗ dành
nỗi đau hãy đừng hồi sinh. Người thương binh già gục đầu cầu nguyện trong cơn
triền miên mất ngủ. Buổi học ngưng lại bởi tràng đạn thay cho tràng kẻng. Đôi mắt
hoảng sợ của bọn trẻ cùng cô giáo không thể lý giải về bài học chiến tranh. Những
móng tay cáu bẩn đã cầm cả củ khoai luộc bỏ vào mồm nhai ngấu nghiến sáng nay
trước khi đến trường. Liệu ba nó tham chiến vì mục đích chống lại thế giới
trong đó có má nó. Dãy đồi sau lưng nhà nó mây đen xà xuống mà trong đầu óc nó
chỉ nghĩ đến một mâm cơm có thịt kho, trứng luộc, tô canh bốc hơi nóng. Bãi biển
dài miên man dưới sự điều động của thủy triều cũng miên man. Những vì sao rãi đều
trên đồng cỏ xuôi theo đường chân trời. Đôi mắt nó đọng nước như miệng giếng
sau nhà. Xóm nó nhà nào cũng nghèo nhưng dư thừa sự vất vả và chịu đựng. Mọi
người di chuyển nhẹ như bóng tối đêm hè. Giờ đây xóm nó là một đống tàn tích đổ
nát. Chị nó nói người chết bởi chiến tranh thường không kịp nhắm mắt và chiến
tranh làm người ta khóc và thở dài suốt phần đời còn lại. Khi nhìn vào mắt ba
nó, nó thấy mắt ba nó luôn bị khoá kín và sâu bên trong là sự tra tấn và nỗi
căm thù nhưng khi có rượu vào, ông nói về cái chết của đồng đội hoặc quyết định
khó khăn thực hiện khi bật chốt lựu đạn.
Người lính nhìn thấy linh hồn vị thánh quá cố của mình. Tấm
huy chương chẳng mang đến vinh quang khi anh đã nằm sâu trong lòng đất bọc lá
quốc kỳ. Có ai cần được giải cứu khỏi sự sống bằng bạo lực chiến tranh mặc dầu
tất cả đều xanh xao, yếu ớt. Khi trưa anh đã đem chiếc chiếu có vết máu tháng của
vợ đem đi giặt. Vừa đi anh vừa huýt sáo. Mỗi khi thấy chiếc chiếu bị dính cứt,
nước dãi, sữa ọc của con anh tự động đem đi giặt, nhưng chiếu dính tinh dịch
anh thì anh thì anh không thấy hay không muốn thấy. Anh thanh lọc niềm tin của
anh. Anh biết kiềm chế cảm xúc bằng cách khoác lên mình chiếc áo sơ mi màu trắng
với tâm tư thuần khiết tuổi trẻ trong thời chiến. Tâm tư anh mang theo khuôn mặt
người chồng cần ấp ủ. Tình yêu, sự ngọt ngào, sự toả sáng, sự chờ đợi cùng sự
thèm khát cần thiết bởi trên vai anh bị người ta bắt đeo cục đá tảng khắc Tổ Quốc
– Danh Dự – Trách Nhiệm. Nhưng anh nào sẵn sàng hy sinh vì tổ quốc. Anh thường
nói, chẳng ai mong được hy sinh mạng sống mình cho người khác sống cả.
Hiện hữu, trên tất cả, ít được tìm kiếm nhất. Hỡi những tên
thanh niên khờ dại hãy nghe đây, đừng để âm thanh ngọt ngào bao bọc sự chết
chóc. Khi nghe lệnh tổng động viên, nhập ngũ, bắt lính hãy tự bóp dái mình đến
chết. Đó lá cái chết do mình định đoạt, vì những bầu vú đàn bà vẫn líu lo bắn
ra sữa khi có ta hoặc không còn có ta. Hãy nhớ, chưa có bông hoa nào héo rủ
trong lòng bàn tay ta cả. Hỡi những tên thanh niên khờ khạo, đêm qua lông tơ
chưa rụng hết, hãy ghi khắc điều này.
Lê Thị Thấm Vân
