Mắt tôi mờ dần, thoạt tiên bên phải. Tôi lấy khăn đen bịt mắt ấy, theo lời khuyên của bác sĩ, dùng mắt trái. Nếu nhìn cả hai, tôi sẽ nhìn đôi, lóa mắt. Tôi mang cái khăn được vài năm thì mắt trái cũng bị mờ như mắt phải. Bác sĩ khuyên lấy ra. Tôi lấy ra. Sau nhiều cuộc khám xét, thử nghiệm, giải phẫu, người ta tuyên bố mắt tôi không có bệnh gì cả, không tắc mạch võng mạc, không đục thủy tinh thể, không tăng nhãn áp. Mắt cứ mờ dần, thị lực giảm mau lẹ. Đầu tiên giảm vẫn còn lái xe được. Về sau không thể lái xe. Tôi đành đi xe buýt, cuốc bộ.
Mới đầu có thể đọc sách chữ to, về sau các chữ nhòa dần, nhảy múa, tôi không đọc được nữa. Mới đầu nhìn được mặt của người thân, về sau tôi chỉ đoán được họ bằng cách nghe tiếng nói. Mới đầu tôi nhìn được ngọn gió, về sau chỉ nghe được tiếng của nó. Mọi thứ đều nhòa đi. Tôi sợ hãi. Tôi vẫn bước đi trên mặt đất nhưng không vững chãi như trước. Tôi tìm mọi cách tăng thị lực để nhìn rõ, như mở to đồng tử, nhìn chăm chú, nheo mắt. Mới đầu các điều chỉnh còn hiệu quả, về sau mắt mất dần khả năng ấy. Các cơ mắt bị mỏi mau lẹ. Mới đầu tôi tập nhìn ánh sáng và phân biệt nó với bóng tối. Về sau tôi không nhìn được ánh sáng, không nhìn được bóng tối. Mọi thứ quanh tôi lẫn lộn, nửa đen nửa trắng, nửa tím nửa vàng, nửa ngày nửa đêm, như một xã hội không có khả năng phán xét khách quan vì các cảm xúc cực đoan như nịnh bợ, một nửa, hay căm thù, một nửa khác, đã chiếm lấy lòng họ. Tôi buồn rầu, lo lắng, thất vọng. Tôi sợ hãi, tức giận. Tôi căm thù các thầy thuốc. Tôi vứt các cặp kính đi. Tôi không nhìn thấy đường. Tôi ở một mình trong căn phòng chung cư rộng, căn bếp sạch sẽ tiện nghi, bàn làm việc rộng rãi. Những cuốn sách nằm im trên kệ sách, nhiều ngày tôi không đụng đến chúng. Tôi rời bỏ màn hình điện toán. Tôi chỉ còn dùng cái ti vi để nghe âm thanh vì không thể nhìn mặt các nhân vật. Tôi nhận ra dần dần, ngày này qua ngày khác, sự biến mất của ánh sáng. Lòng tôi cay đắng. Tôi đi chậm chạp, cẩn thận, đôi khi còn dùng gậy, nhưng vẫn vấp, vẫn té ngã. Tôi vấp ngã trên bực tam cấp cao. Trước một lề đường thấp. Tôi vấp ngã trước một nhánh cỏ. Tôi vấp ngã trước chiếc lông vũ của chim sẻ bay vụt qua đánh rơi. Tôi nhầm lẫn giữa tôi và người khác.Buổi sáng tôi dậy sớm vì không thể ngủ được, ngày càng bị mất
ngủ. Tôi đi khám bệnh, bác sĩ kê toa thuốc ngủ, chúng chẳng công hiệu gì. Về
sau tôi nhận ra rằng chính vì không phân biệt được bóng tối và ánh sáng nên giấc
ngủ không cần thiết. Tôi thức ròng rã, chợp mắt một cái đã dậy ba giờ sáng, năm
giờ sáng. Giờ đây tôi ngồi trước cánh cửa, ngửi mùi của mặt trời, mùi của ban
mai, của sương, nghe tiếng hót loài chim lạ. Thế giới thật yên bình. Nhưng chẳng
được bao lâu, mặt trời bị khuất sau mây, gió rít lên, mưa lắc rắc, lắc cắc, mặt
đất bốc mùi cháy khét của cỏ khô và côn trùng. Chúng bao phủ bầu trời, ngạt thở.
Vì không nhìn thấy thế giới, tôi biết rằng thế giới đang đảo lộn, mọi người dịch
chuyển xuôi ngược lộn xộn, mọi truyền thống và điển lễ biến mất. Thực ra chúng
tôi muốn thế và chờ đợi ngày hôm nay đã lâu, chúng tôi được chuẩn bị cho sự
thay đổi cần phải xảy ra. Chính vì sự thay đổi ấy mà chúng tôi đã đốt những cuốn
sách đầu tiên và những cuốn sách cuối cùng. Tôi vừa thèm khát cơn mưa tôi vừa
chống lại nó. Tôi vừa thèm khát ánh sáng tôi vừa sợ ánh sáng. Tôi yêu bóng tối
hơn. Tôi sinh ra từ bóng tối. Tôi tưởng rằng tôi yêu ánh sáng, nhưng không, tôi
yêu bóng tối. Khi bắt đầu tập quen với điều ấy, tôi bắt đầu quen với tình trạng
mù lòa, không thể nhìn thấy nữa. Tôi thấy cặp mắt của tôi là không cần thiết.
Tôi bắt đầu hài lòng với bóng tối. Tôi sống ở trong ấy, tôi quen dần. Sẽ có một
ngày tôi không cần đến cặp mắt của tôi nữa. Ý tưởng ấy làm tôi phân vân, hoảng
sợ. Thế rồi tôi cũng quen dần với sự trống rỗng, sinh ra từ việc biến mất của
các hình khối, các đường nét. Tôi yêu sự trống rỗng của bóng tối, tôi yêu sự ngạt
thở của đất, nơi có một mùi hơi đặc biệt của mùa hạ tàn. Giờ đây sự ngạt thở ấy
chính là không khí của chúng tôi, bóng tối ấy chính là ánh sáng của chúng tôi.
Các nhà văn than phiền rằng sách của họ bị đốt, các nhà triết học ca cẩm về việc
các tư tưởng tự do bị cấm đoán. Họ không biết rằng có một niềm vui khác của sự
tan rã, của sự hủy diệt, niềm vui của bóng tối sinh ra từ nhận thức rằng con
người ta có thể hoàn toàn no đủ và sung sướng và hạnh phúc nhờ vào thói quen
vâng lời và vào việc không đọc sách, nhất là sách của các thế lực thù địch. Giờ
đây khi tôi nhìn mặt trăng, tôi không nhìn thấy nó. Tôi nhìn thấy cái vầng hào
quang của nó. Cái vầng hào quang ấy bao quanh mặt trăng, sáng chói hơn, lớn hơn
rất nhiều, đẹp hơn chính mặt trăng biết bao, nó xuất hiện rõ nhất vào những đêm
nguyệt thực. Tôi yêu nguyệt thực. Tôi yêu sự bao phủ, tôi yêu sự che lấp. Tôi
muốn nhìn thấy bóng tối che lấp sâu mặt trăng dù chỉ trong thoáng chốc. Đi hết
chiều sâu của sự vật, như khi bạn lặn xuống nước, chạm tay vào đáy, bạn sẽ chạm
tay vào niềm vui sướng. Đi hết ánh sáng, bạn sẽ thuộc về bóng tối. Bóng tối êm
dịu biết bao: giờ đây bạn là người của chúng tôi. Những người tài giỏi nhất đã
đến đây. Lặn sâu vào bóng tối, bạn tìm thấy cái đáy của bóng tối. Cái đáy của
bóng tối thật vui sướng. Có những người than thở về điều này. Nhưng họ không biết
rằng, sống trong một vùng tràn ngập bóng tối là niềm vui kiểu khác, mà những kẻ
đọc sách không biết được. Chỉ những người đã từng đốt sách như tôi mới hiểu được
niềm vui ấy. Trái tim tôi đập cùng nhịp với thế giới, bao giờ nó cũng đập cùng
nhịp với thế giới. Bây giờ tôi ngồi trong đêm nhìn lên mặt trăng. Tôi không
nhìn thấy nó, vì mắt đã loà, nhưng tôi biết đêm nay nguyệt thực, vì tôi nhìn thấy
bóng đêm. Bạn có thấy cái vòng tròn bao quanh mặt trăng, kia kìa, lớn hơn nó rất
nhiều, đẹp hơn nó rất nhiều, cái vòng hào quang, đó mới chính là linh hồn của mặt
trăng. Đó là ảnh chiếu của mặt trăng in lên bóng tối.
