Cùng trên một con đường, nhà tôi cạnh nhà Thức, cách 2 căn nữa
là nhà Vân Ù và tiếp theo là nhà Liên. Bốn đứa chúng tôi chơi thân nhau từ
bé và cùng lứa tuổi.
Trước 1975 đoạn đường này, nhà nào cũng có cửa hàng buôn
bán.
Bố mẹ Thức bán quán giải khát giống như nhà tôi, sau 1975 chuyển sang bán bún riêu trước cửa nhà, Thức có hai người chị là giáo viên.
Nhà Vân Ù đâu kém gì, trước 1975 là một depot lớn chuyên bán
bia, nước ngọt, nước đá, mỗi ngày xe hãng BGI đến giao hàng chục két bia hàng
chục cây nước đá, những cây đá này chất đầy trong một cái tủ lớn và ủ trấu, sẽ
bỏ mối và bán lẻ cho khách hàng. Người ta gọi bố mẹ Vân Ù bằng cái tên nghề
nghiệp "Ông bà Đề Pô".
Vào ngày tang thương 30/4/ 1975 bà "Đề Pô" tử
nạn vì bị lạc đạn chẳng biết của phe nào, tiền bạc gửi trong ngân hàng Việt Nam
Thương Tín bị chính quyền mới tịch thu, nước mất nhà tan. Sau đó bố Vân Ù nghe
theo lời dụ dỗ (kèm theo đe dọa) của mấy cán bộ phường, đưa hai con trai lớn đi
vùng kinh tế mới, Vân Ù còn người chị bán xe nước mía ở cổng chợ ngoài ngã tư
và hai đứa em trai. Họ sống đạm bạc từng ngày. Có lần tôi thấy Vân Ù ăn cơm với
rau lang chấm chao có vẻ ngon lành, nó mời tôi ăn thử nhưng tôi không dám ăn vì
không chịu nổi mùi chao.
Nhà Liên thì khá hơn hẳn, mẹ nó có một sạp bán cá ở chợ Hạnh
Thông Tây, một mình bà ngồi "quản lý" 3 chậu cá to tướng và luôn tay
làm cá theo yêu cầu của khách hàng. Nói theo kiểu bây giờ thì mẹ Liên là
"đại gia bán cá", thời buổi bao cấp mà nhà Liên thường xuyên ăn những
món có cá ngon như cá thu sốt cà, chả cá thác lác, cá lóc kho tộ, có đôi lần
bán cá còn dư, mẹ Liên cho bốn đứa chúng tôi ăn cháo cá, ngon lắm!
Miền Nam bị “giải phóng” khi chúng tôi 9 tuổi, chính quyền mới
kiểm soát người dân bằng “hộ khẩu” mà dân mình hay gọi là “hậu khổ” và mạng lưới “tổ
dân phố”. Thời gian đầu, người ta còn chịu khó đi họp tổ dân phố hàng tháng, rồi
sau đó ai cũng …ngán, phần vì phải lo cơm áo gạo tiền thời bao cấp, và phần lớn
chẳng ai còn tin vào những “đường lối chủ trương” của nhà nước, nên thỉnh thoảng
ba kêu tôi thay mặt “chủ hộ” đi họp vì lúc ấy, sau mấy năm đeo “khăn quàng đỏ”
đi sinh hoạt Đội, tôi đã học lớp 7, cũng đủ cao lớn. Nhà thằng Thức, con Vân Ù,
con Liên cũng được cha mẹ nó “cử” đi họp. Thế là mỗi khi có họp tổ dân phố là
chúng tôi thích lắm, vừa được việc cho nhà mình vừa được dịp ngồi nghe
chòm xóm tán dóc. Thức là đứa hiền lành, siêng học, đi họp lúc nào mang theo cuốn
vở để học bài, còn tôi, Liên và Vân Ù đi họp tay không để còn rảnh…hóng chuyện
xung quanh.
Bốn đứa chúng tôi, cũng như mọi người, hễ ai giơ tay “nhất
trí” điều gì thì cũng nhanh tay “đồng ý” lẹ lắm, dù chẳng biết người ta
đang “nhất trí” chuyện gì! Chàng công an khu vực cười sung sướng viết vào biên
bản, báo cáo buổi họp “thành công rực rỡ” trong khi mọi người chỉ mong mau kết
thúc buổi họp. Vân Ù thì thầm vào tai tôi:
- Tối nay có
kịch Lá Sầu Riêng, họp xong tụi mình chạy nhanh về xem tivi cho kịp.
Mà nhà nó làm gì còn tivi (vì đã bán hết tivi, tủ lạnh để tiếp
tế cho ba và hai anh nó cầm cự trên vùng kinh tế mới nước độc rừng thiêng), nên
nó phải xem ké tivi nhà tôi đấy chớ. Trong xóm, cứ tối thứ năm có phim và tối
thứ bảy có kịch hoặc cải lương, là lũ trẻ con (và cả mấy bà mấy cô người lớn)
kéo nhau đến các nhà có tivi luôn mở rộng cửa đón chòm xóm vào xem, niềm giải
trí đơn sơ hạnh phúc của mọi người sau một ngày vất vả chuyện áo cơm.
Ngoài chuyện đi họp tổ dân phố, chúng tôi còn "đảm
đang" đi xếp hàng mua gạo, mua nhu yếu phẩm, mua chất đốt dầu hôi, những cửa
hàng này chẳng cách nhà bao xa. Gọi là "mua gạo" nhưng gạo thì ít, mà
còn có chất độn thêm, là bột mì, mì sợi, khoai lang, khoai mì, các hộ dân
mua về chế biến theo cách của mình. Thế là nhà nhà nấu bánh canh, mì sợi hấp
cơm ăn với nước mắm chua ngọt hoặc đem mì xào với giá hẹ cũng ngon, còn khoai
lang khoai mì luộc, nếu ngán thì đem làm bánh đổi khẩu vị. Gạo hoặc nhu yếu phẩm
mua xong thì để lên yên sau xe đạp, dắt bộ về nhà. Ở cửa hàng nào cũng phải “Xếp
Hàng Cả Ngày” chờ đợi, ai sốt ruột nhưng bốn đứa chúng tôi thì không, cứ thong
thả nói chuyện cho tới khi tới lượt mua hàng.
Một hôm Vân Ù phát giác ra một tin vui chạy qua nhà
tôi, đưa tôi miếng bánh mì còn nóng:
- Ăn đi, ngon lắm!
- Mày mua ở đâu hả?
- Đâu có, tổ lương thực kỳ này bán bột mì nhiều quá, chị tao
đem đổi bên lò bánh mì, tụi bay muốn đi đổi bánh mì không?
- Ừ, để tao chạy qua rủ Liên và Thức.
- Tao đã đến nhà Liên, mẹ nó nói nó bị nhức răng không đi được.
Tôi và Thức về nhà xin phép người lớn, rồi mỗi đứa xách một
bọc bột mì theo Vân Ù, ba đứa hai chiếc xe đạp rộn ràng tiến thẳng đến lò bánh
xứ Hợp An, Xóm Mới, đổi được những ổ bánh mì mới ra lò thơm phức.
Rồi chúng tôi không thấy Liên chơi trong xóm nữa, hỏi thì mẹ
nó nói nó về khu Ông Tạ nhà bác nó để… nghỉ hè, và một tháng sau trong xóm đồn ầm
ĩ chuyện Liên và ba nó vượt biên tới đảo, tụi tôi rủ nhau đến xem hình. Những tấm
hình Liên đứng bên bờ biển Bidong, Malaysia rạng rỡ, mẹ Liên bảo trong thư gửi
về nó có hỏi thăm bạn bè, khiến chúng tôi chạnh lòng, khát khao một chuyến đi
xa, đổi đời nơi đất nước mới. Hai tháng sau, anh Năm của tôi cũng vượt thoát đến
Songkhla, Thailand.Vân Ù và Thức nói với tôi:
CHIỀU PANATNIKHOM
Có những buổi chiều Panatnikhom
Tôi lang thang nhìn theo làn mây trắng
Thương những con thuyền trôi trên biển vắng
Phiêu bạt nơi nao chưa thấy bến bờ?
Kìa gió, kìa mây sao quá hững hờ
Có ghé qua đảo Kra, đảo hải tặc?
Bao cô gái Việt Nam đang bất hạnh
Trong thú vui thể xác của lũ điên cuồng
Và đảo Klong-Yai tang tóc, u buồn
Lương tâm con người vẫn còn lạ lẫm
Khi đồng loại tìm tự do, cùng quẫn
Vượt đại dương bất chấp những hiểm nguy
Đất Thái bao la cũng rất từ bi
Banthad, Songkhla, Sikiew, Panat…
Mở rộng vòng tay với tình ấm áp
Sưởi tâm hồn những kẻ sống tha phương
Nên những chiều Panat thật thân thương
Để bâng quơ dịu dàng với nỗi nhớ
Nhớ quê nhà nghìn trùng xa cách trở
Nhớ gia đình, nhớ những bạn bè thân
Nên những chiều Panat thật bâng khuâng
Niềm vui, nỗi buồn đan xen bối rối
Tương lai phía trước mở đường đưa lối
Còn sau lưng những hờn tủi vô biên
Những buổi chiều ấy chẳng thể nào quên
Dưỡng nuôi tôi một đoạn đời tuổi trẻ
Tôi lớn lên trong lịch sử dâu bể
Ngậm ngùi vết thương xa Tổ Quốc, lưu vong
Những buổi chiều xưa vẫn ở trong lòng
Tháng Tư về, lại bồi hồi trông ngóng
Biển Đông mênh mông một thời dậy sóng
Của những thuyền nhân khao khát tự do!
(KimLoan)
………
Giờ đây, mấy chục năm đã trôi qua, mỗi mùa Tháng Tư Đen trở
về, tôi lại bồi hồi nhớ những ngày tháng ấy, xóm cũ, bạn bè cũ tản mác khắp
nơi, chỉ có vài đứa còn ở lại xóm, trong đó có Vân Ù. Nó lấy chồng muộn màng,
tuổi lớn khó sinh con, mãi mới được đứa con gái năm nay được hơn hai mươi tuổi,
cũng mang “gen” của mẹ nên cũng hơi “Ù”. Tôi cũng đã tìm được Liên trên
facebook, nó vẫn ở Florida từ trước đến nay, đã ly dị chồng hơn chục năm, hiện ở
một mình vì con cái đã ở riêng. Niềm vui của nó là đi Chùa, đi du lịch và làm
việc từ thiện đó đây sau khi quyết định nghỉ hưu sớm.
Và tôi lại ước ao, nếu có kiếp sau, chúng tôi vẫn sinh ra là
người Việt Nam, nhưng không có Cộng Sản, đất nước tự do thanh bình, để Vân Ù
không phải vất vả, dở dang đường học vấn, để Thức không phải bỏ xác nơi biển
sâu nước lạnh, để tôi và Liên không phải sống tha hương. Chúng tôi, cùng đám bạn
bè trong xóm sẽ cùng nhau trưởng thành, cuộc sống an lạc bình thường, vui buồn
trên quê hương thân yêu.
